X
تبلیغات
مباحث تخصصی زمین شناسی
مباحث ومطالب زمین شناسی , هیدرولوژی , زمین شناسی نفت , تصاویر میکروسکوپی از کانی ها و...

مقدمه

زمین لغزش لز جمله پدیده های جالب و در عین حال زیانبارزمین شناسی است که بر اثر از بین رفتن پایداری و عدم تعادل در شیب های سنگی و آبرفتی ، حادث می شود . این پدیدده عمدتاً در مناطق کوهستانی که چندان بارندگی در آنها زیاد بوده و دارای لیتولوژی رسوبی هستند ، اتفاق می افتد پدیده ی زمین لغزش از جمله پدیده های زمین شناسی است که در مناطق کوهستانی و مرتفع با لیتولوژی رسوبی و بارندگی زیاد که در آنها عموماً شیب لایه ها موافق شیب توپوگرافی است ، حادث می شود . زمین لغزه نامی آشنا برای ساکنین کناطق شمالی استان خراسان است . این پدیده هر از گاهی مخصوصاً در فصل بهار و تابستان اتفاق می افتد و مزارع باغات و روستاها را تخریب نموده و در مواردی باعث تلفات جانی می گردد . اکیپ مطالقاتی به سرپرستی نگارنده بعد از مطالعات صحرایی و برداشتهای از محل لغزش و مناطق کجاور به مطالعه نمونه ها نمونه ها در آزمایشگاههای دانشکده هران پرداختند . این مطالعات و آزمایشها شامل تهیه مقاطع نازک میکروسکوپی و مطالعه آنها ، انجام آزمایشات گرانومتری و کلسیمتری ، تجزیه و تحلیل درزها به کمک استریونت ، بررسی عکسهای هوایی منطقه و نقشه های زمین شناسی ، مطالعه سابقه زمین شناسی و هیدرولوژی منطقه و بررسی سابقه زمین لرزهای روزهای قبل از وقوع زمین لغزش از طریق موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران زمین لرزه ها هم وقت و همه جا مسئله آفرین بوده اند حرکت توده های خاکی ، سنگی و مخلوط آنها در مقایس کوچک و بزرگ و نیز حرکتها ی کند و تندشان علاوه بر بهم ریهتگی طبیعی زمین که با جابه جایی خاک ، پوشش جنگلی و با تغییر چهره طبیعی زمین همراه بوده در طبیعت دست ساخت انسان نیز از قبیل بهم ریختگی چنگل های مصنوعی باغات ، مزارع ، مناطق مسکونی ، جاده ها ، خطوط  راه آهن و غیره دخالت داشته است .

در طول تاریخ بلایای طبیعی اثرات ناگواری برجای می گذارد . این اثرات زمانی که بلایای طبیعی به همراه هم یا یکی پس از دیگری فرا می رسند بسیار پیچیده و دردناک می کردند  . غالباً پس از وقوع هر بلیه طبیعی گروههای زیادی هیجان زده و به صورت گوناگون به بررسی موضوع می پردازند . اما با گذشت زمانی نه چندان دور این تب وتاب فرو می نشیند و به سردی می گراید . اینگونه برخوردهای منطقی و احساساتی با مسئله به جای راه حلهای اصولی راه حل های ضرب العجل را ارائه خواهد داد و چنین نگرشی در توسعه پایدار قطعاً جایگاه مناسبی نخواهد داشت

 

روشهای تثبیت زمین لغزشها )

 ناپایداری زمین فرآیند طبیعی است برای شیبهای طبیعی در نواحی رانشی جائیکه وقوع زمین لغزشها با خسارتهای جانی و مالی همراه نیست انجام عملیات بهسازی ضرورت ندارد . در مناطق بحرانی ناپایداری زمین درشیبهای طبیعی با روشهای  مورد استفاده برای تثبیت شیبهای مصنوعی کنترلی می شود . در شیبهای سنگی طبیعی روشهای مورد استفاده اغلب محدود به برداشت توده سنگهای ناپایدار و یا تثبیت آن ها ست و در دامنه های تا لوسی کلید اصلی شناخت زمین لغزشها قدیمی است .

شواهد قبل از حرکت و زمین لغزش

زمین لغزش منطقه طی دو شبانه روز در تاریخ 24/4/71 صبح ساعت 2 – 3 روز پنجشبه و تا آخر روز جمعه ادامه داشته است . طی چند مرحله این لغزش انجام گرفته است . کشاورزان محلی می گفتند . که در مزارع و باغات مو و میفی کاریها شکافها و درزهایی وجود داشته که هر چقدر آب داخل شکافها می رفت پر ازآب نمی شد داخل این شکافها را پر از علف ، سنگ و خاک می کردند و کاملاً مسدود می نمودند ولی بعد از مدتی دوباره تمام آن سنگ و خاک و علفهای خشک ، به اعماق شکافهای می رفت و ناپدید می شد و مجدداً آبجاری جوی وارد این شکافها شده به اعماق لایه های زیرین نفوذ می نمود .

زمین لرزهای قبل از لغزش

طبق آمار موسسه ژلوفیزیک دانشگاه تهران ، زمین لرزهایی در فروردین ماه بوقوع پیوسته است که بعضاً تعداد آنها به دو زمین لرزه در هفته میرسد . این زمین لرزه به همراه عوامل فوق می تواند به عمل زمین لغزش کمک کند .

 

زلزله های متعدد

با توجه به آمار موسسه ژئوفیزیک یک دانشگاه تهران ، بین روزهای 20 -16 اردیبهشت ماه 1367 سه زمین لرزه به وقوع پیوسته است که این مسئله عمل لغزش لایه ها را تشدید کرده است.

مطالعه سابقه لرزه خیزی منطقه

با استفاده از بیگانی موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران پیشینه لرزه خیزی منطقه و مخصوصاً روزهای قبل از زمین لغزش مورد بررسی قرار گرفت و مشخص شد بین روزهای 19 – 20 اردیبهشت سه زمین لغزه به وقوع پیوست

بررسی انواع لغزش در حوضه

1- لغزش های سنگی

لغزش های سنگی جاده مراغه – سنگک : رفنصونهای سنگی کمی در حوضه خصوصاً از محل خروجی حوزه (میصه ) تا روستای سنکگ مشاهده می شود .این سگنها به دلیل گسل خوردگی شدیداً خورد و شکسته شده اند ، لذا بخشی از بلوکهای خرد شده فوق در بالا دست روستای مراغه بصورت سنگ لغزش و گاهی اوقات سقوط سنگی در روی دامنه های سست شیمی و پای دامنه در کنار رودخانه تجمع یافته اند و در بعضی از نقاط علاوه بر تنگی مسیر رودخانه ی اصلی ، آبراهه ها را نیز مسدود نموده اند . گستردگی و فراوانی سنگ لغزهای فوق در حوضه کم بوده و تهدیدی از جانب آنها مستقیماً بر روستاها وارد نمی شود

2- لغزش های خاکی

لغزش های اخیر در ابعاد های مختلف و به فراوانی در حوضه وجود دارند . فراوانی زمین لغزهای خاکی کوچک حتی به بیش از (100 ) مورد نیز می رسد که به صورت فعال ، غیر فعال ، قدیمی و جدید در منطقه دیده می شوند . با بررسی های به عمل آمده از منطقه چندین زمین لغزش بزرگ مقیاس شناسایی شداند که اینک به توصیف برخی از آنها می پردازیم . زمین لغزش جاده بین مراغه – سنگک : لغزش در سازنده ژوراسیک اتفاق افتاده و از نوع چرخشی است . حاوی ترکهای کششی هلالی بوده که عقل آن 4 متر و

 

طول 100 و عرض 10 متر بوده و هر ساله تخریب جاده و نهد آبرسانی صورت می گیرد .

اثرات زمین لرزه

1-      تغییر در مورفولوژی منطقه : مجموعه زمین لرزهای کوچک و برزگ مقیاس منطقه علی رغم بهم ریختگی خاکها و پوشش گیاهی منطقه ، چهره ی ناهمگونی را در دامنه ها به وجود آورده که با نا منظم کردن دامنه ها ، افزایش شیب آنها ، تنک کردن دره ، و مسدود کردن آبراهها همراه است 2- افزایش روسو بدهی حوضه : فراوانی زمین لرزهای منطقه که هر ساله بر تعداد آن ها افزوده می شود ، حجم مخصلیمی از رسوب را روی دامنه ها و پای آنها و یا با انتقال در فاصله کمی از دره اصلی تجمع داده که ضمن سست بودن عواقب بدی را بدنبال دارد 3- تغییر در شکل رودخانه : از آنجایی که رودخانه مراغه از داخل طبقات سست مارنی و شیمی زغال از عبور می کند و اکثر زمین لرزه ها در دامنه های ارتفاعات حاشیه رودخانه قرار دارند 4- تخریب اراضی کشاورزی و باغات : هر کدام از زمین لرزه های منطقه با تخریب باغات در دامنه ها و دشتهای سیلابی رودخانه همراهند با توجه به اینکه اقتصاد مردم روستای مراغه بر پایه باغات گردد استوار بوده 5- تخریب جاده و نهرهای آبرسانی

 

 برخی از زمین لرزها در کنار جاده و محل نهر ها رخ داده و هنوز هم ادامه دارد . ریزش سمت دیگر جاده به سمت رودخانه در بالا دست مراغه با کاهش عرض آن همراه است 6- خسارات حانی : سیل به همراه روانه عقلیمی از گلی که از محل زمین لرزه های روستا کنگک سرچشمه گرفته بود در سال 1370 جان هفت نفر را گرفت 7- شواهد زمین لرزه های گذشته : در خروجی حوزه خصوصاً در کنار روستای مراغه ، تراسهای آبرفتی با ارتفاع بیش از 50 متر دیده می شوند که به راحتی آثار جریان های کلی با ضخامت و حجم زیاد و نیز جریان خرده دار با ضخامت کم (چون منشاء عمدتاً رسوب دانه ریز دارند ) قابل تفکیک است .

الف ) زمین لرزه از دیگاه زمین شناسی

کتاب ( مجموعه مقالات دومین سمینار زمین لرزه و کاهش خسارتهای آن ص 101 و 102) تدوین مهندس ابراهیم حق شناس

 

 

با توجه به اینکه حرکتهای توده ای یکی از عوامل شکل دهنده ی سطح خارجی پوسته زمین است ، زمین شناسان آنرا پدیده ای با منشاء بیرونی (Exogenic) از نظر شرایط تشکیل ، علل و طول دوره فعالیت و شکل های سطح از این حرکتها را (Morpholojy) مورد مطالعه قرار می دهند .

ب) زمین لرزه از دیدگاه زمین شناسی مهندسی و عمران )

مهندسی زمین شناسی و عمران حرکتهای نوده ای را از نقطه نظر ایمنی و پایداری تاسیسات و سازنده هایی که باید روی آنها احداث شود ، و یا آنها را قطع نماید مورد بررسی قرار می دهند .

ج) زمین لرزه از دیدگاه مربوط به متخصصین علوم منابع طبیعی بخصوص آبخیزدارن )

در این دیدگاه ، پایداری یا عدم پایداری شیب را از نظر میزان فرسایش ، میزان تخریب (جنگل ، مرتع ، زمینهای زراعتی ) و نهایتاً از دست رفتن خاک مورد مطالعه قرار می دهند . هدف از این دیدگاه پایداری و تثبیت شیبها است ، بدیهی است نتیجه ی مطلوبتر آن است که با تلفیق سه دیدگاه فوق نتیجه اثر بخش پایداری شیبها را بدست آورد .

 

(تهیه نقشه فهرست زمین لرزه ها )

نقشهای زمین شناسی چهار گوش قزوین ، رشت در مقیاس 250000 ، نقشه زمین شناسی 100000 همراه با نقشه زمین ریخت شناسی تهیه شده در مطالعات آبخیز داری حوضه ملالقان . منابع اولیه برای تهیه نقشه زمین لرزه ها اتفاق افتاده بودند .

 

شناسایی و بررسی زمین لرزه های منطقه

 

به منظور شناسایی زمین لرزه های منطقه خورش رستم مطالعات زیر انجام گرفته است

1- بررسی دقیق عکسهای هوایی در مقیاس 20000 با استفاده از 350 شیب عکس هوایی محدوده تمامی ارزشهای قابل تشخیص با ابعاد بیش از 100 متر بر روی نقشه توپوگرافی با مقیاس 50000 ترسیم شده اند .

2- بررسی های صحرایی : اطلاعات بدست آمده از عکسهای هوایی تا تاریخ برداشت آنها (مرداد 1347 ) دارای اعتبار هستند همچنین بسیاری از لرزشها به دلیل ابعاد کم یا ظاهری مشابه با دامنه های مجاور ، در عکس های هوایی قابل مشاهده نیستند لذا برای تکمیل اطلاعات تمامی ارزشها قابل دسترسی مورد بازدید صحرایی قرار گرفته و مشخصات آنها در قالب پرسشنامه های اطلاعاتی که توسط گروه بررسی زمین لرزه های وزارت جهاد تهیه شده بود ثبت گردیده است .

 

پهنه بندی خطر زمین لرزه منطقه خورش رستم

 

در این مطالعه با توجه به تجربیات بدست آمده از بازدیدهای صحرایی و مطالعه منابع موجود شش عامل به عنوان عوامل اصلی ایجاد زمین لرزه در منطقه شناخته شده و بررسی های اماری بر روی آنها صورت گرفته است . این عوامل عبارتند از : 1- مصالح زمین شناسی 2- شیب دامنه 3- تیپ اراضی 4- کاربردی اراضی 5- فاصله از گسل 6- نقشه های زمین لرزه

روشهای تحقیق منابع نقشه ها پهنه بندی خطرات زمین لرزه

1- روش خسارات اجتناب شده : به عنوان روشهای هزینه جایگزین نیز معروف است یکی از قدیمی ترین روشهایی است که برای ارزیابی منابع اطلاعات مربوط به کاهش خطرات محیطی به کار گرفته شده است . براساس این روش منابع اطلاعات مروبط به خطر مانند نقشه های پهنه بندی خطرات زمین لغزه با تخمین ارزش خسارات وزیانهایی که می توانستند اجتناب شوند ارزیابی می شود . این زیانها شامل زیانهای مالی و جانی می شود . از انجا که موقع زمین لرزه تحت شرایط عدم اطمینان صورت می گیرد ارزیابی مذکور عمدتاً به صورت منابع مورد انتظار صورت می پذیرد . استفاده از چنین روشی مستلزم طی حداقل سه مرحله است : 1- تخمین احتمالی وقوع زمین لرزه 2- تخمین کل خسارات ناشی از زمین لرزه 3- تخمین کل ارزش پولی خسارات ناشی از زمین لرزه

کتاب (زمین لرزه و حوادث آن 110 و 111 تدوین دکتر محمد کاظم جعفری

2-  روش تخمین تمایل به پرداخت

همانگونه که اشاره گردید روش دیگر محاسبه منابع حاصل از نقشه های پهنه خطرات زمین لرزه استفاده از آن دسته ارز روشهایی است که به نحوی تمایل به پرداخت افراد برای خرید زمین ، مسکن و ..... اندازه گیری کرده و بطور غیر مستقیم به تخمین منابع نقشه ها می توان دست یافت . در میان این دسته از روشها یکی از روشهایی که بطور

 

متداول بکار گرفته می شود روش قیمت هدنیک است . در این قسمت نمونه ای از این روش برای تخمین منافع نقشه های پهنه بندی خطرات زمین لرزه بر اساس مدل بکار گرفته شده توسط ماسک و مانی در مورد منافع اطلاعات مربوط به خطر انفجار گاز توضیح داده می شود . کاربرد روش قیمت هدنیک اولین بار بوسیله روزن (Rozen) در سال 1974 مطرح گردید .

 

مدیریت خطر زمین لرزه

 

زمین لرزه ها و یا به تعبیری رانش زمین غالباً به عنوان بلایای طبیعی مطرح می گردد . به این ترتیب نقش انسان در وقوع و تحویل این پدیده بویژه در دهه های اخیر افزایش یافته است وشاید همین ویژگی یعنی نقش انسان در وقوع زمین لرزه آن را نسبت به سایر بلایای طبیعی مدیریت پذیرتر ساخته است امروزه با روند رو به تزاید برنامه های عمرانی و اثرات عمیقی که عملیات مزبور بر چشم اندازها و فرآینده های طبیعی می گذارند . شاهد افزایش وقوع حرکتهای توده ای زمین می باشیم . که به تبع آن خسارتهای ناشی از انها نیز فزونی خواهند یافت .

مروری بر اقدامات برخی از کشورها در زمینه مدیریت حفر زمین لرزه

1- ایالات متحده آمریکا :

در ایالات متحده آمریکا زمین لرزه ها از نظر اقتصادی – اجتماعی مشکل عمده محسوب می شوند . خسارتهای اقتصادی ناشی از زمین لرزه ها در این کشور سالانه از یک یا دو میلیارد دلار بالغ گردیده و تلفات ناشی از آن 3 تا 50 نفر می باشد . برنامه کاهش حفر زمین لرزه و مدلیدلیت حفر زمین لرزه درایالات متحده آمریکا ارائه گردیده همچنین در برنامه ملی پیشنهادی آن کشور بر نقش اطلاعات پایه در مورد کاهش خطر زمین لرزه تاکید گردیده است .

2- ژاپن

کشور ژاپن بویژه ، پس از جنگ جهانی دوم بدنبال تعرض به محیط کوهستانی و اجرای غیر اصولی پروژهای عمرانی با حوادث بسیار تلخی ناشی از زمین لرزه ها مواجه گردید .

+ نوشته شده در  یکشنبه بیستم اسفند 1385ساعت 22:36  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 

براساس بررسیهای بعمل آمده حدود 11 هزار  زمین لرزه خطرناک در ژاپن بوقوع پیوسته و سالانه در حدود 400 تا 500 زمین لرزه در این کشور رخ می دهد . براساس آمار موجود بین سالهای 1969 تا 1973 مجموعاً 7328 خانه در اثر زمین لرزه تخریب و 519  نفر جان خود را از ست داده اند . این تعداد تقریباً 44 درصد تعداد کشته های ژاپن در اثر کلیه بلایای طبیعی است بمنظور حفظ جان انسانها و حفظ تاسیسات زیربنائی از زمین لرزه ها و ایجاد امنیت اقتصادی درژاپن از سالهای قبل اقدامات اساسی صورت گرفته است

چین

 خسارتهای سالانه ناشی از زمین لرزه در چین از نظر اقتصادی به 15 میلیون دلار آمریکایی و از نظر جانی به 150 کشته بالغ می گردد . مطالعات منطقه مربوط به زمین لرزه های و برخورد با آنها از دهه ی 1960آنجا کردیده است واز ان زمان تلاشهای بسیاری صورت کرفته است تا تلفات ناشی از زمین لرزه  کاهش می یابد .مدیریت خطر زمین لرزه در چین به صورت درک خطر تعیین محدود خطر اعمال روشهای پیشگیری و کنترل خطر و همچنین تعیین خط مش ومسئولیت های واز خانه وسازمانهای مختلف در ارتباط با خطر می باشد.

پاکستان

در بخشهای شمالی پاکستان یعنی نواحی کوهستانی هیمالیا ، کاراکوارم هندوکش که در مرز میان چین ، هند و افغانستان واقع و از نظر استراتژیک بسیار مهم می باشد ، بکرات زمین لرزهایی با اهمیتی بوقوع می پیوند البته زمین لرزهای پاکستان تماماً از نظر اقتصادی – اجتماعی مهم می باشد بعنوان مثال وقوع زمین لرزه ریالا در سال 1988 بیش از نیمی از دهکده مزبور را تخریب در این حادثه 100 خانه و 62 هکتار زمین زراعتی نابود گردید

نپال

براساس آمار وزارت مسکن نپال هر سال بیش از هزار نفر در اثر زمین لرزه و پیامدهای آن جان خود را از دست می دهند . تلفات مالی ناشی از زمین لرزه در این کشور سالانه به 10 میلیارد روپیه (حدود 29 میلیون دلار بالغ می گردد که 20 درصد تولید ناخالصی ملی را به خود اختصاص می دهد . برنامه ی کا هش خطر زمین لرزه و رئوس وظایف موسسات مسئول بررسی زمین لرزه در نپال ارائه گردیده است .

 

هند

زمین لرزه ها غالباً در نواحی کوهستانی هندوستان مشکلی عمده محسوب می شوند . براساس برآورد دکتر تاگور تلفات اقتصادی هزینه عملیات بازسازی ناشی از زمین لرزه ها سالانه بالغ بر 200 کرور روپیه می باشد . همچنین اسناد موجود نشان می دهد . در فاصله سالهای 1975 – 1995 قریب 600 نفر جان خود را در اثر زمین لرزه از دست داده اند . پهنه بندی خطر زمین لرزه و اعمال روشهای کنترل مکانیکی و بیولوژی از اقدامات اساسی در این کشور در جهت کاهش خطر زمین لرزه می باشد . موسسات تحقیقی وابسته به وزارتخاه مختلف به صورت موردی به بررسی موضوع زمین لرزه می پردازند . اخیراً دپارتمان علوم وفنون دولت هند جهت بررسی زمین لرزه ها اقدام به تهیه یک برنامه همکاری نموده اند

ایران :

تا قبل از اعلام دهه 2000 – 1990 از سوی سازمان ملل متحد به عنوان دهه کاهش اثرات بلایای طبیعی تشکیلات مشخصی مسئولیت مقابله با پدیده زمین لرزه در کشورمان را بر عهده نداشت . سازمانها و ارگانهای اجرای بصورت مقتعی و موردی در حین عملیات اجرایی پروژه ها با این پدیده مقابله می کردند در حقیقت می توان گفت اینگونه شیوه ها ی برخورد با زمین لرزه فاقد جامعیت و بدون توجه به اهداف پیشگیری بوده و تنها شیوه های علاج بخش را آنهم بصورت موقتی جستجو می کند . گرچه بعد از زلزله 1369 رودبار و بروز تحریک بسیاری از زمین لرزه ها ، توجه بعضی از سازمانها به این پدیده معطوف گردیده ، لیکن می توان گفت بعد از یکسری اقدامات مقدماتی و تحقیقات صرف جهت شناسایی و مطالعه زمین لرزه ها و پیشنهاداتی جهت پهنه بندی خطر زمین لرزه ، اقدامات گسترده ، دراز مدت و هدفمندی صورت نگرفت

ترکیه

در کشور ترکیه برای مقابله با آثار حوادث سهمگین طبیعی منجمله زلهزله صندوقی بنام صندوق سوانح طبیعی تاسیس شده است . این صندوق از محل بودجه عمومی کشور تغذیه می شود . بدین طریق که ولت ترکیه سالانه حدود 15 تا 2 درصد از بودجه کل کشور را به منظور جبران خسارات ناشی از سیل ، طوفان ، زلزله و نظایر آنها تخصیص و به صندوق مذکور واریز مینماید تا در صورت بروز سوانح طبیعی از محل ذخیره های صندوق برای ترمیم ویرانیها و بازسازی مناطق آسیب دیده استفاده شود . ذخایر صندوق سوانح ترکیه در سال 1994 بالغ بر 5 میلیارد و پانصد میلیون لیره ترک بوده است .

زلاندنو

در کشور زلاندنو که یکی از کشورهایی است که هم در معرض خطر زلزله و زمین لرزه قرار دارد و هم خطر آتشفشان اموال و دارائیهای این کشور را تهدید میکند . در سال 1944 قانون ضایعات زلزله و جنگ به تصویب رسید . طبق این قانون صاحبان منازل مسکونی موظف شده اند هر سال عوارضی به دولت بپردازند و متقابلاً در صورت وقوع زلزله ، زمین لرزه ، آتش نشان و یا جنگ ، دولت زیانهای وارد بر انها را جبران کند . قانون مذکور در سال 1989 مورد تجدید نظر قرار گرفت و باخف و خطر جنگ بنام قانون بیمه بلایای طبیعی نامگذاری و به اجرا گذاشته شد . اجرای قانون مذکور بر عهده سازمانی بنام کمیسیون بیمه بلایای طبیعی نیوزلند (Dicnz ) گذارده شد که سازمانی است دولتی با هدف تعاونی .

 

مکزیک ، آلمان و سویس

 

در این کشورها برای بیمه زلزله الزام قانونی وجود ندارد.و بیمه ....... زلزله برای خسارات مسکونی،تجاری و صنعتی کلاً توسط شرکتهای بیمه و بصورت اختیاری به تبع بیمه آتش سوزی بیمه می شود.منتهی به علت اهمیت موضوع در برخی از کشورها دولتها نیز در این امر مداخله کرده و به فعالیت شرکتهای بیمه نظارت می نماید.از بررسی مطالب فوق می توان نتیجه گرفت که مدلهای مناسب جبران خسارت با توجه به عوامل مختلف اقتصادی،اجتماعی،اقلیمی و فرهنگی که به نمونه هایی از آنها در کشورهای مورد بحث اریه شده و می تواند در کشورهای دیگر نیز به موقع اجرا گذارده شود عبارتند از:

1- بیمه اختیاری سوانح طبیعی از جمله زلزله:این روش جبران خسارت حوادث طبیعی تفاوتی با جبران خسارت ............ دیگر مانند آتش سوزی و انفجار که بوسیله موسسات بیمه انجام می گیرد ندارد.در این روش تنها شرکتهای بیمه مجازند حوادث طبیعی را تحت پوشش قرار دهند و حق بیمه هر مورد با توجه به درجه شدت و ضعف خطر و عوامل دیگر موپر در بروز خسارت توسط این شرکتها محاسبه می شود و بیمه گذاران نیز در صورت تمایل از خدمات بیمه گران استفاده می کنند.در حال حاضر واحدهای صنعتی اعم از کارخانه های بزرگ و یا کارگاههای کوچک و نیز اموالی از قبیل کشتی و هواپیما و اتوموبیل و تأسیسات مربوط به خدمات شهری در کلیه کشورها از این طریق تحت پوشش قرار می گیرند.

2- بیمه اجباری حوادث طبیعی : انجام بیمه اجباری حوادث طبیعی احتیاج به قانون دارد این بیمه تنها شامل منازل مسکونی افراد جامعه می شود و اختصاص به شهرها دارد.موضوع را می توان به این صورت توجیح کرد که کسانی که مایلند در شهرها سکونت کرده و از امکانات آن استفاده نمایند باید هر سال مبلغی بصورت عوارض بابت بیمه زلزله واحد مسکونی خود بپردازند.بدیهی است در مورد محاسبه حق بیمه باید همه عوامل فنی در نظر گرفته شود،منتهی در مجموع با توجه به اجباری بودن بیمه و اینکه تعداد بیمه گذاران رقم بزرگی را تشکیل خواهد داد حق بیمه ممکن است با در نظر گرفتن این عامل از حد معمول پایین تر می باشد.

3- تشکیل صندوق سوانح:این شیوه جبران خسارت حوادث طبیعی توسط دولت انجام می گیرد.دولت موظف است هر سال مبلغی از بودجه عمومی کشور را در این صندوق ذخیره کند و چنانچه حادثه ای اتفاق بیافتد از محل صندوق،جبران خسارت به عمل آید.بدیهی است وجوه جمع آوری شده در چنین صندوقی باید در امر سرمایه گذاریها یی بکار گرفته شود که هم قابلیت نقدینگی داشته باشد و هم از محل درآمدهای حاصل مرتباً به حجم آن افزوده شود .

 

 

قانون واثر تاسیس صندوق ملی جبران خسارات ناشی از زلزله

 

شک نیست که تشکیل صندوق ملی جبران خسارت ناشی از زلزله و به تبع زمین لرزه نیز با توجه به اهمیت ایجاد چنین سازمانی در مقابله با آثار این بلیه و یرانه ، طبیعی نیاز به تصویب قانونی ویژه دارد و قانون مزبور باید موارد زیر را شلمل باشد : 1- نام صندوق 2- هدف از تاسیس صندوق 3- تعیین سازمان اداره کننده صندوق 4- وظایف صندوق 5- شخصیت حقوقی صندوق 6- محل یا محلهای تامین درآمد صندوق 7- تدوین کننده آئین نامه اجرائی صندوق .

شرایط مخصوص بیمه اختیاری زلزله مازاد تعهدات صندوق و بیمه واحدهای صنعتی

منظور از بیمه اختیاری خطر زلزله این است که افراد جامعه می توانند به اختیار یملک خود را بیمه کنند در واقع هیچ نوع الزامی قانونی برای بیمه گذارد ، خصوص انجام بیمه یا انتخاب بیمه گر وجود ندارد جز اینکه گاهی ممکن است الزام جنبه قراردادی داشته باشد مثلاً شخصی که در مقابل وثیقه قرار دادن ملک خود  از بانک وام دریافت کند طبق یک چنین بیمه ای نیز در ردیف بیمه اختیاری خطر زلزله که موضوع این بحث است قرار می گیرد اقدام به تعصیس بیمه اختیاری برای مازاد ارزش ملک وو اثاثه موجود در آن بنماید .

به این ترتیب شرکتهای بیمه موضف است دو نوع نرخ و شرایط بیمه خطر زلزله یکی برای واحدهای صنعتی و دیگری برای واحدهای غیر صنعتی عرضه نمایند .

 

لرزه شناسی

 

 مطالعه ی علمی زمین لرزه ها را لرزه شناسی می گویند ، که از سایزموس لاتین به معنای (زمین لرزه ) ولوکوس به معنای ((منطق و بیان )) مشتق شده است . در آغاز قرن بیستم تنها تعداد انگشت شماری دانشمند در جهان وجود داشتند که می شد آنها را به عنوان لرزه شناس حرفه ای طبقه بندی نمود . معذالک علم لرزه شناسی رشد کرد و تا اواسط قرن نزدیک به 400 ایستگاه لرزه نگار در جهان وجود داشت که لرزه شناسان در آنها در حال ثبت و مطالعه ی زمین لرزه و سایر ارتعاشت زمین بودند .

اثرات زمین لرزه ها

از آنجا که زمین لرزه ها بر روی افراد بشر و ساختمان ها اثر می گذارد ، برای بسیاری از مردم جالب توجه هستند . در هر حال از میان تمام زمین لرزه هایی که هر ساله رخ می دهد ، ممکن است تنها یک یا دو زمین لرزه اثرات زمین شناسی شگرفی مانند زمین لغزه و یا بالا آمدن و فرو رفتن توده های بزرگ زمین را شامل شوند . حدود یکصد زمین لرزه در نزدیکی مرکز وقوع خود ، ممکن است آنقدر قوی باشند که باعث ویرانی و نابودی بشر و سرمایه های وی شوند . سایر زمین لرزه ها کوچکتر از آن هستند که اثری جدی از خود به جای گذارند .

آتش سوزی ناشی از زمین لرزه :

پس از وقوع زمین لرزه یکی از دلایل گسترش سریع آتش سوزی اختلالاتی است که ارتعاش ناشی از زلزله در سیستم های توزیع آب و گاز شهری به وجود می اورد . برای مثال در زمین لرزه ای بزرگ سال 1956 سان فرانسیسکو در حدود 23000 شکستگی لوله به وجود آمد . در اثر این شکستگی ها فشار آب شهر به قدری سریع پایین آمد که به هنگام اتصال لوله های آب به شیرهای آتش نشانی ، تنها رشته ی باریکی از آب جریان داشت  .

خسارت به ساختمانها :

در بعضی از زمین لرزه ها میزان خسارت وارد شده به ساختمانها تا حدودی بستگی به نوع زمینی دارد که ساختمانها بر روی آن نباشده اند . برای مثال در زمین لرزه ای سال 1906 سان فرانسیسکو خسارت وارد شده به ساختمانهای واقع بروی شن و ماسه و خاک رس خیس ده برابر وارد شده به ساختمانهای مشابه روی سنگ سخت بود.

(کتاب زمین شناسی فیزیکی)(تدوین:لیت ، جودسن،کافهن) ص343

علت وقوع زلزله:

قرنها پیش مردم عقیده داشتند که علت لرزشهای اسرار آمیز زمین است . علت وقوع زلزله از جمله مسائلی است که از قدیم الایام فکر بشر را به خود مشغول داشته و طی نظریات مختلف عواملی نظیر  اتمسفر ، تغییرات فشار هوا ، ماه ، حرکت زمین ، فعالیت های آتشفشانی و آبهای زیر زمینی به طور انفرادی یا تواما به عنوان عوامل ایجاد کننده زلزله در نظر گرفته شده اند . مطالعات متعددی که در این زمینه انجام گرفته نشان داده است که ، مناطق است و این امر در مقایسه نقشه های تکتونیکی و زلزله خیزی و نقشه هایی که حرکات جدید پوسته زمین را نشان می دهند ، انجام گیرد .نتیجه بهتری حاصل می گردد.

 

زلزله در ایران

 

قلات ایران نیز یکی از مناطق زلزله خیز است و هر چند وقت یکبار زلزله باعث بروز خسارات مالی و جانی فراوان می شود . از اوایل قرن بیستم به خاطر ایجاد ایستگاه های زلزله شناسی در نقاط مختلف دنیا اطلاعات دقیقتی از زلزله سنج سایر کشور ها ثبت شده اند . به طور متوسط هر هشت ماه یکبار یک زلزله با شدت مطلق بزرگتراز 5 ، هر ساله یکبار یک زلزله با شدت مطلق بزرگتر از 7 در فلات ایران اتفاق می افتد .

مناطق پر زلزله ایران دزفول ، شیراز ، سعید آباد ، شاهرود ، همدان ، اهواز ، تبریز ، تربت حیدریه و تهران است . در سالهای اخیر با تاسیس موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران است . در سالهای اخیر با تاسیس موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران اطلاعات دقیقتری در مورد زلزله  های ایران به دست آمده است

لرزه سنج ها :

لرزه سنج ها وسایلی هستند که به کمک آنها می توان ارتعاشات زمین را اندازه گیری کرد

زمین شناسی فیزیکی – لیت ، جودس ، کافهن – ص 343 – 345 – 375

هر چند لرزه سنج ها انواع مختلف دارند ولی مبنای کارتمامی آنها تبدیل انرژی ارتعاشی به انرژی الکتریکی و اندازه گیری آن است . از آنجا که انرژی الکتریکی حاصله معمولاً ناچیز است لذا ، آن را چندین بار تقویت کرده و آنگاه در دستگاه های آشکار ساز ، اندازه گیری می کنند . لرزه سنج ها انواع مختلفی دارند که در اینجا به شرح دو نوع آن اکتفا می شود . لرزه سنج های الکتروغناطیسی – این گروه معمولی ترین انواع لرزه سنج ها هستند . دستگاه معمولا از یک پیچک و یک مغناطیس دائم تشکیل شده است .

پیچک ثابت و آهنربا به وسیله فنر به حالت معلق است . هر گونه ارتعاشی باعث لرزش مغناطیس میشود و بنابراین در پیچک جریان الکتریکی به وجود می آید  که میزان ارتعاشات پی برد . لرزه سنج های ظرفیتی : قسمت اصلی این لرزه سنج ها از خازنی  تشکیل شده است که یکی از صفحات آن ثابت و صفحه دیگر به وسیله ی یک فنر به حالت معلق است . هر گونه ارتعاشی باعث نوسان صفحه معلق می شود ودر نتیجه فاصله دو صفحه خزن تغییر می کند و باعث تغییر جریان مدار می شود . این جریان را تقویت کرده و با اندازه گیری آن میزان نوسانات زمین را مشخص می کنند .

امواج زلزله :

به هنگام وقوع زلزله امواج زیادی در کانون آن ایجاد شده و در همه جهات منتشر می شود . این امواج به نام امواج لرزه ای خواده می شوند . امواج زلزله به سه دسته کلی تقسیم می شوند : امواج فشاررشی یا طولی که مانند امواج صوتی ضمن عبور از اجسام جامد ، باعث تغییر حجم آنها می شوند و امتداد انتشار آنها در امتداد ارتعاشات است .

امواج برشی یا عرضی که این امواج باعث تغییر شکل اجسام جامد می شوند و امتداد انتشار آنها بر امتداد ارتعاشات است .

امواج برشی یا عرضی که این امواج باعث تغییر شکل اجسام جامد می شوند و امتداد انتشار آنها بر امتداد ارتعاشات عمود است . امواج سطحی یا امواج ریله که تحت شرایط خاص و در فصل مشترک دو محیط گازی و مایع در اثر ارتعاشات ناشی از زلزله به وجود می آیند .

 

کانون ومرکز زلزله

 

نقطه ای که امواج از آن منتشر می شوند به نام کانون زلزله می خوانند .اگراز کانون زلزله که معمولا در زیر زمین قراردارد خطی بر سطح زمین عمود کنیم محل تلاقی این خط را با سطح زمین به نام مرکز زلزله می خوانند.فاصله کانون ومرکز زلزله به نام عمق کانون زلزله نامیده می شود.معمولا زلزه ها را از نظر عمق کانون به سه دسته زیر تقسیم می کنند:

الف) زلزله های عمیق که عمق کانونی آن ها بیش از 300 کیلومتر است.

ب) زلزه های متوسط که عمق کانونیشان 70تا 300کیلومتر است .

ج) زلزله های کم عمق که عمق شان از 60کیلومتر کم تر است.

 

شدت زلزله

شدت یک زلزله درنقاط مختلف متفاوت است وطبیعتا هر چه قدر از مرکز زلزله دور تر شویم از شدت آن کاسته می شود.بنابراین همراه با کلمه شدت زلزله همواره بایستی محلی راکه درآن شدت زلزله اندازه گیری شده است ذکر کرد.درقدیم برای اندازه گیری شدت زلزله از مقیاس های احساسی استفاده می شد.برمبنای این مقیاس ها زلزله ها بر حسب میزان خسارت ونحوه ارتعاشات طبقه بندی می شدند. مثلا براساس طبقه بندی که در سال1883 به وسیله دو دانشمند به نام های روسی وفورل پیشنهاد شد وبه مقیاس R.F. خوانده می شود ،زلزله ها به ده درجه تقسیم می شوند .این تقسیم بندی بر مبنای واژگون شدن لوازم منزل صدای زنگ کلیساها،سرنگون شدن دود کشها و مسائلی نظیر آن انجام شده بود.درسال 1931 مقیاس دیگری به نام مقیاس اصلاح شده مرکالی پیشنهاد شد که براساس آن زلزله ها به 12طبقه ،طبقه بندی می شوند.

مثال:

زلزله فیض آباد (تاجیکستان شوروی ):این زلزله در12ژانویه 1943اتفاق افتاد وشدت آن درمرکز زلزله به حدود9رسید . مشخصات این زلزله توسط عده ای از دانشمندان اتحاد شوروی مطالعه وطی آن منحنی های هم لرزه تهیه شد.

براساس اسن منحنی ها تعدادی مراکز زلزله مشخص شد که شدت آن ها درحدود 9بود وهمه ی این مراکز برروی امتدادی منطبق بر گسله شیب دار این منطقه که متعلق به کوه زایی آلپ است قرار داشتند.

زلزله چاتکال:(واقع در اتحاد شوروی ):

این زلزله که در 2نوامبر 1946 اتفاق افتاد ،دارای شدتی معادل 9درجه درمرکز خود بود مرکز زلزله درمحل تلاقی روراندگی بزرگ چاتکال به سمت شمال شرقی وشیب گسله وشیب گسله به سمت شمال غربی است.

زلزله کالیفرنیا:

کتاب زمین شناسی عمومی تدوین :حسن مدنی ،سیروس شفیقی صفحات 391،392

 

این زلزله در 1906 درایالت کالیفرنیا اتفاق افتاد ودراثر آن شکاف طویلی به طول 10 کیلومتر ایجاد شد که درطول آن طبقات دو طرف جابه جایی افقی داشتند . علاوه بر جابه جایی افقی جابه جایی قائم نیز در طرفین شکاف به وجود آمد که حداکثر ان به 6 متر می رسید. این شکاف بعد ها به نام گسله سان آندریاس نام گذاری شد

پدیده های ناشی اززلزله

به هنگام وقوع زلزله ،پدیده های مختلفی اتفاق می افتد که به شرح زیر دسته بندی می شوند:

لرزش زمین:به طوری کهم ی دانیم دراثر زلزله ،زمین به ارتعاش درمی آید ودرمواردی که شدت این ارتعاشات زیاد باشد،باعث تخریب ساختمان ها می شود.معمولا قبل وبعداز حرکات اصلی زلزله ،ارتعاشات خفیف تری تولید می شود که به ترتیب به نام پیش لرزه وپس لرزه نامیده می شود.

مثلا قبل از زلزله چهارم اردیبهشت ماه 1339 لار،دوزلزله خفیف تردر دستگاه های لرزه نگار تهران وشیراز ثبت وبعداز زلزله اصلی نیز حدود 58 لرزه خفیف دیگر اندازه گیری شد.هم چنین بعداز زلزله شدید 12 ژوئن 1897 درآسام ،5237 لرزه خفیف دیگر نیز ثبت شد.معمولا لرزه های اولیه خفیف است.وهرچند به زمان زلزله اصلی نزدیک می شویم ،شدت لرزه ها زیاد می شود.وبعد از زلزله اصلی ،مجددا شدت آن کاهش می یابد. این مسئله درمورد تعداد لرزه ها نیز صادق است. یعنی ،هر چقدر لرزه اصلی نزدیک تر شود،تعداد لرزه ها زیاد تر می شود وبعد از زلزله اصلی ،فواصل زمانی بین لرزه ها افزایش یابد. مثلا درمورد زلزله لار،درفاصله 48 ساعت اول بعد از زلزله اصلی ،16 زلزله فرعی دیگر روی داد درصورتی که در فاصله 48 ساعت دوم فقط 9 زلزله ثبت شده. بایستی توجه داشت که تمام زلزله ها هم راه پیش لرزه نیستند ونیز پیش لرزه ها را همیشه نمی توان مقدمه وقوع زلزله بزرگ دانست.زیرا در بسیاری موارد،لرزش های خفیفی ثبت شده که حرکات شدیدی به دنبال نداشته است.گاهی نیز یک زلزله مخرب ،خود پیشلرزه زلزله فوق العاده مخربی بوده که به دنبال آن اتفاق افتاده است.

صداهای زلزله :

غالبا وقوع زلزله توام با صداهایی است که دربعضی از موارد ،به وسیله گوش انسان نیز قابل تشخیص است.بدیهی است این صداها ،غیر از صداهای ناشی از اثرات زلزله تخریب ساختمان ها ونظایر آن است.

صداهای زلزله دربعضی موارد شبیه رعد وبرق وگاهی نیز صدای وزش باد ،انفجار گلوله های بزرگ توپ ونظایر آن است.تولید این صدا ها به خاطر ایجاد امواج ارتعاشی است که دراثر زلزله به وجود می آیند.ولی فقط در بعضی موارد فرکانس آنها درحد شنوایی گوش انسان وقابل شنوایی است.

 

نورهای زلزله

 

به هنگام وقوع بعضی زلزله ها ،آثار نورانی مختلف مثل نور افشانی در آسمان ،برق ،جرقه های نورانی ونظایر آن ها دیده شده است.حتی در زلزله بزرگ ناحیه وژ در سپتامبر 1669 ،شعله های آتش در حال خروج از زمین ،دیده شد. هنوز وابستگی مستقیم این آثار به زلزله، مورد بحث دانشمندان است وبه عقیده اغلب زلزله شناسان ،این نورها ،ناشی از اثرات ثانویه زلزله است.

هرچند درمناطق  مسکونی می توان نور وآتش مربوط به اثرات ثانوی زلزله دانست ولی در بعضی موارد ،درکوهستان ها ونیز در سطح دریاها نظیر این نوردیده شده که هنوز پاسخ درستی برای آن پیدا نشده است.

حرکات آب دریا:

هنگامی که کانون زلزله درکف دریا یا درنزدیکی های آن واقع باشد ،دراثر زلزله ،امواج متعددی درآب تولید می شود که به نام تسونامی معروف است.این امواج سهمگین به بدنه کشتی ها برخورد و باعث ارتعاش آن ها می شود.دراثر این امواج آب دریا باشدت به ساحل برخورد می کند وبعضی وقت ها ،قسمتی از سواحل را آب فرامی گیرد . امواج مزبور دربعضی موارد ،باعث تخریب ساختمان های ساحلی می شود. زلزله مهمی که در 27 نوامبر 1945دردریای عمان اتفاق افتاد باعث بالا آمدن شدید آب دریا وبروز خسارات زیاد درسواحل پاکستان وهندوستان شد.عده ای عقیده دارند که طوفان نوح نیز دراثر زلزله ای که کانون آن درخلیج فارس بوده ،حادث شده است.

تغییر مشخصات آب چشمه ها:

دراثر زلزله ،غالبا دروضع آب چشمه ها و چاهها نیز تغییراتی به وجود می آیند زیرا دراثر ارتعاش ،مجاری زیر زمینی تنگ یا گشاد شده ودربعضی موارد ممکن است کاملا مسدود شود. دمای آب چشمه های معدنی نیز ممکن است در اثر مخلوط شدن با آب های دیگر تغییر می کند مثلا آب یکی از چشمه های معدنی سوئیس به نام " پلان دوفازی " دراثر زلزله 19 مارس 1935 خشک شد وبعد از اینکه با حفر تعدادی چاه توانستند مجددا به آب دسترسی پیدا کنند ،میزان آبش سه برابر شد ولی دمای آن از 28 به 24 درجه سانتی گراد تقلیل پیدا کرد ونیز دمای یکی ازچشمه های همین منطقه ،پس از زلزله ،از 18 به 23 درجه سانتی گراد افزایش یافت.

ایجاد شکاف وگسله:

دربعضی موارد دراثر زلزله، تعدادی شکاف در زمین به وجود می آید وگاهی نیز گسله هایی تشکیل می شود.به عنوان مثال می توان گسله معروف سان آندریاس واقع در ایالات کالیفرنیا نام برد.از سال 1874 که مطالعات زمین شناسی این منطقه آغاز شد. تعدادی ایستگاه نقشه برداری درمحل به وجود آمد، که موقعیت دقیق آن ها محاسبه شده بود.

 

 

خدایان وهوا

گاهی ممکن است  زمین لرزه در اعماق اقیانوس نیز روی دهد .آب اقیانوس می لرزد وموجی بزرگ پدید می آید .موج سراسر اقیانوس را می پیماید وحتی ممکن است به خشکی نیز برسد.

گاهی موج درخلیج یا بند وارد خشکی می شود.موجی که به سوی خشکی پیش می رود ممکن است برروی موجی دیگر سوار شود.وموجی بلند وبلند تر پدید آید .هنگامی که به خشکی می رسد،ممکن است به صورت دیواری بلند از جریان آب درآید .موج با ساحل برخورد می کند وآنهایی را که نتوانسته اند خود را به جاهای بلند تر برسانند با خود می برد ودرآب غرق می کند.

کتاب زمین شناسی عمومی تدوین :حسن مدنی ،سیروس شفیقی صفحات 395،396

 

زمین لرزه یا تسونامی ممکن است فقط پنج دقیقه طول بکشد.ولی این رویداد ها ناگهانی هستند واز پیش خبر نمی کنند.زمین لرزه ممکن است  درمحلی اتفاق بیفتد که مردم بسیاری در آن جا زندگی می کنند. دراین صورت ممکن است صدها یا هزار ها نفر در این پنج دقیقه کشته شوند.هیچ یک از بلاهای طبیعی نمی توانند مانند زمین لرزه درزمانی چنین کوتاه سبب کشتار بسیاری از مردم یک سرزمین شود.

به این ترتیب ،مردم همواره چیز هایی درباره زمین لرزه می دانسته اند. زمین لرزه ازآغاز پیدایش زمین تاکنون وجود داشته است و هرکس که شاهد تسونامی یا زمین لرزه ای بوده است واز آن جان سالم به در برده است ،چیزی از آن به یاد دارد که هرگز آن را فراموش نخواهد کرد . اما چیزی که مردم نمی دانستند سبب پیدایش زمین لرزه بود.

+ نوشته شده در  شنبه نوزدهم اسفند 1385ساعت 22:42  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 

یونانیان معتقد بودند که خدای دریا خدای زمین لرزه نیز هست.وقتی که او ،ازروی خشم ،نیزه سه سر خود را تکان می دهد ،دریا طوفانی می شودوزمین می لرزد . این خدا را پوسیدون (Poseidon)می نامیدند که درزبان یونای به معنای " لرزاننده ی زمین " است.

گروهی دیگر فکر می کردند که الهه ی آتش مسئول پیدایش زمین لرزه است .زمین لرزه اغلب درنقاطی روی می داد که کوه های آتش فشانی بود.دود،شعله وسنگ های مذاب که از کوه های آتش فشانی بیرون می آمد وبه صورت سیل روان می شد دلیل خوبی بود که مردم تصور کنند که درزیر زمین آتش وجود دارد.تا آن جا که می دانیم نخستین کسی که کوشید تا علت زمین لرزه را چیزی غیر از خدایان بداند ارسطو ،فیلسوف یونانی بود . اودر سالهای 384 تا 322 پیش از میلاد (1005تا 934 سال پیش از هجرت پیامبر اسلام)زندگی می کرد.

ارسطومعتقد بود که درطبیعت هر ماده ای جای مشخص برای خود دارد . خاک سخت وسنگین در پایین ،آب اقیانوس در بالای آن و هوا در بالای زمین و آب قرار گرفته است.

شکار کردن موج ها

زمین لرزه ها پی در پی اتفاق می افتند ،مردم کشته می شوند وکسی نمی تواند از آن ها جلوگیری کند.

در 24 ژانویه 1554میلادی (4 بهمن 934)،زمین لرزه ای در شنسی ،یکی از استان های کشور چین روی داد .برآورد کرده اند که در این حادثه 830.000 نفر کشته شدند . این زمین لرزه یکی از مرگبار ترین زمین لرزه های جهان بوده است . در 30 دسامبر 1703 میلادی (9 دی 1082) ،زمین لرزه ای در توکیو ،پایتخت ژاپن ،200.000 نفر را کشت. در 11 اکتبر 1737 میلادی (19 مهر 1116) . زمین لرزه ای در کلکلته یکی از بندر های هندوستان 300.000 نفرکشته داد.

یکی از دانشمندانی که به مطالعه ساختمان درون زمین پرداخت جان میچل ،زمین شناس انگلیسی بود. اونیز مانند دیگران هنگام کندن زمین پی برده بود که سنگ ها لایه لایه روی هم قرار گرفته اند وطبقه بندی هایی تشکیل داده اند . .بعضی از این لایه ها مسطح بودند .ولی گاه لایه هایی کج یا خمیده نیز دیده می شدند این نشان می داد که عاملی سبب چین خوردگی لایه های درونی زمین شده است.

درسال 1760 میلادی (1139 شمسی )میچل اظهار داشت که چین خوردگی لایه های زمین ممکن است سبب شود که لایه های سنگی به همدیگر بسایند وازمحل سایش ،موج های ضربه ای منتشر شوند.این موج ها ممکن است همان زمین لرزه باشند .میچل نخستین کسی بود که گفت زمین لرزه ممکن است در زیر دریا هم روی دهد وتسونامی را به وجود آورد.

میچل هم چنین اظهار داشت که اگر زمان روی دادن زمین لرزه ها درنقاط مختلف ثبت شود می توان سرعت موج های ضربه را به دست آورد ویا با محاسبه سرعت آن ها می توان نقطه ای را که موج های ضربه از آن جا شروع به انتشار کرده اند مشخص کرد.

نقطه شروع ،یعنی نقطه ای در سطح زمین که درست بالای محل سایش صخره ها وآغاز زمین لرزه است. این نقطه مرکز بیرونی زمین لرزه یا به طور خلاصه مرکز زمین لرزه نامیده می شود.

موج های زمین لرزه با دور شدن از مرکز خود ،ضعیف تر می شوند وحتی موج های یک زمین لرزه شدید را در 30 کیلومتری مرکزآن می توان بدون خط مطالعه کرد.

اما پس از هر زمین لرزه ی شدید و مرگ آور زمین لرزه هایی هم باشدت متوسط روی می دهند که فقط پنجره ها وظرف ها را به صدا درمی آورند زمین لرزه های بسیار ضعیف نیز اتفاق می افتند که به سختی احساس می شوند.

اختراع پالمیدی عبارت بود از لوله ای افقی که دوسرآن به سمت بالا برگشته بود وکمی جیوه درآن ریخته شده بود .هروقت که زمین می لرزید جیوه از سویی به سوی دیگر حرکت می کرد .هرچه لرزش زمین شدید تر بود جیوه شدید تر از سویی به سوی دیگر لوله حرکت می کرد واز دوسر برگشته ی لوله بیشتر بالا می رفت . نخست از یک سو وسپس از سوی دیگر بالا می رفت.

پالمیدی دوقطعه آهن کوچک را در دوسرلوله روی جیوه شناور کرد وبرروی هرکدام یک عقربه نشانه گذاشت . به این ترتیب ،توانست ببیند که قطعه های آهن درهنگام حرکت جیوه تا چه ارتفاعی بالا می روند .

این دستگاه درواقع نخستین لرزه سنج بود.

لرزه سنج پالمیری بسیار حساس بود . تقریبا هرچیزی می توانست سبب حرکت کوچک درونی دستگاه شود . بنابراین ،تشخیص اینکه آیا لرزه سنج ،زمین لرزه ای دور دست یا حرکت یک گاری را ثبت کرده است کار دشواری بود.

درون زمین

دانشمندان با بررسی دقیق موج هایی که لرزه نگارهاثبت کرده بودند دریافتند که موج های زمین لرزه نوع های گوناگون دارد .بعضی از موج ها در راستای عمود بر راستای انتشار وبعضی دیگر در راستای انتشار ارتعاش می کنند بعضی از موج ها درامتداد سطح وبعضی دردرون زمین منتشر می شوند.

موج های گوناگون با سرعت های متفاوت حرکت می کنند. بنابراین ،موج های متفاوتی که از یک زمین لرزه که مرکز آن در فاصله دوری قراردارد ،منتشر می شوند ،درزمان های متفاوتی به لرزه نگار می رسند. دانشمندان زمان رسیدن این موج ها را به ترتیب اندازه می گیرند.هرقدر مرکز زمین لرزه دورتر باشد،فاصله زمانی میان دوموج مختلف نیز بیشتر است به کمک یک لرزه نگار واز روی این اختلاف درفاصله های زمانی ،مرکز زمین لرزه را می توان مشخص کرد.

انرژی زمین لرزه ای که شدت آن یک ریشتر است برابر با انرژی حاصل از انفجار 170گرم تی ان تی T.N.T است.زمین لرزه ای با بزرگی 8 ریشتر نیز 31×31×31 یا 30.000 بار قوی تر از زمین لرزه ای به بزرگی 5 ریشتر است.به این ترتیب وقتی که بزرگی زمین لرزه ای 9 ریشتر است . قدرت آن برابر با انرژی حاصل از انفجار 150 میلیون تن تی ان تی T.N.T* است.

گمان می رود که بزرگی زمین لرزه ای که درسال 1906میلادی (1285شمسی) درکلمبیا ،یکی از کشورهای آمریکای جنوبی ،ویرانی به بار می آورد،حدود 6/8 ریشتر بوده است.درسال 1964میلادی (1343 شمسی )،زمین لرزه ی دیگری با بزرگی 5/8 ریشتر درآنکوریج(Anchorage) بزرگ ترین شهر آلاسکا ،ثبت شد . زمین لرزه ای که درشهریور 1357 شهر طبس را ویران کرد 7/7 ریشتر بوده است.بزرگی بعضی از زمین لرزه های شدید را تا9/8 ریشتر نیز برآورد کرده اند. البته ،این گونه زمین لرزه های شدید کم اتفاق می افتد . هرسال درحدود یک میلیون زمین لرزه در گوشه وکنار جهان اتفاق می افتد که بیشتر آن ها خفیف اند به طور میانگین ،درمدت ده سال فقط یک زمین لرزه با بزرگی 8 ریشتر یا بیشتر اتفاق می افتد البته ،گاهی عده این گونه زمین لرزه ها بیشتر از مقدارمیانگین می شود.درسال 1906 میلادی (1285شمسی) 7 زمین لرزه با بزرگی بیشتر از 8 ریشتر روی داد.


*T.N.T نشانه اختصاری ماده ی منفجره ای است به نام تری نیترو تولوئن (trinitroto luene).این ماده ترکیب متبلور زرد رنگ کربن ،هیدروژن واکسیژن است وبه وسیله تولوئن تهیه می شود(C7H5N3O6)وبیشتردرانفجارهای بسیار بزرگ به کارمی رود انرژی حاصل از انفجار یک گرم تی ان تی در حدود J400 است.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم اسفند 1385ساعت 22:46  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 

آبهاي زيرزميني حوزه بلغور

5-1- مقدمه

مشكل آب آشاميدني و قابل شرب در بسياري از مناطق كشورمان و حتي برخي زير حوضه هاي آبخيز، هنوز حل نشده و اين مهم به قوت خود باقي مانده است كه به مرور زمان نيز بحراني مي شود. هنوز هم در تعداد زيادي از شهرها و روستاهاي كشور، آب با كيفيت نامطلوب و حتي در مواردي آبهاي آلوده مورد استفاده قرار مي گيرد. در بسياري از مناطق روستايي ،‌گورستان در مركز يا در مجاورت روستا واقع شده و آب آشاميدني مردم از طريق چاههاي دستي محفور در چند متري گورستان تامين مي شود. اين مسايل در برخي موارد، مشكلات عديده اي را در خصوص وضعيت اجتماعي رفاهي اهالي منطقه و ساختار آن فراهم آورده است.

به منظور غلبه بر تمامي مشكلات و كمبودهاي موجود يك سري اقداماتي لازم است كه خوشبختانه اين معضلات به آساني قابل رفع مي باشد. در حال حاضر و براي سال هاي آتي، محدوديت دسترسي به آب، در مناطق خشك و نيمه خشك و حتي مرطوب وجود دارد. مسلما” مساله تامين آب در زير حوضه هاي خشك و نيمه خشك داراي جوامع روستايي كه كمبود آن به اقليم منطقه (بارش جوي كم و پراكنده و نرخ تبخير و تعرق بالا) بستگي دارد در صورت عدم چاره انديشي و جامع عمل پوشاندن به آن به صورت مشكلي بزرگ باقي مي ماند.

مطالعات آب زيرزميني به منظور ارزيابي هيدروژئولوژيكي زيرحوضه ها، شناخت كمي و كيفي پتانسيل منابع آبي سازندهاي سخت درز و شكافدار (كارستي)، بررسي كمي و كيفي آب زيرزميني، تعيين حجم تخليه متوسط سالانه منابع آبي حوزه و يا زيرحوزه ها صورت مي گيرد. در اين گزارش، بررسي كيفيت و كميت آب زيرزميني حوزه آبخيز بلغور مشهد مورد بررسي قرار گرفته است.

 

5-2- روش كار ( Metodology)

در اين گزارش، ابتدا با شناخت مقدماتي حوزه آبخيز مورد نظر و تبادل نظر كارشناسان گروههاي مطالعاتي ديگر ، اطلاعات اوليه حاصل گرديده است. سپس عمليات ميداني در حوزه مربوطه به منظور شناخت بهتر حوزه ، بررسي پتانسيل سطح الارضي و تحت الارضي منابع آب ، سرعت عمل در آماربرداري تكميلي منابع آب زيرزميني (چاه ، چشمه ، قنات) انجام گرفته است.

گزارش كيفيت آب زيرزميني حوزه آبخيز بلغور شهر مشهد ضمن جمع آوري آمار و اطلاعات و گزارش هاي موجود و همچنين اخذ اطلاعات از گروه هاي مطالعاتي ديگر مشاور باتوجه به شرح خدمات موجود تهيه و تدوين شده است. آمار گرفته شده به شرح زير است:

1 نقشه توپوگرافي شامل موقعيت زير حوزه ها، شبكه آبراهه ها، راههاي دستيابي و مناطق روستايي حوزه هاي مطالعاتي.

2 نقشه هاي زمين شناسي و نفوذپذيري حوضه ها (تهيه شده در سيستم G I S ) .

3 نقشه منابع آب حوضه ها.

4 گزارش زمين شناسي و ژئومرفولوژي حوضه هاي مورد مطالعه.

 

5-3- موقعيت جغرافيايي منطقه مورد مطالعه

حوزه آبخيز بلغور شهرستان مشهد با مساحت         هكتار ، در حوزه آبريز قره قوم (يكي از حوزه هاي ششگانه استان خراسان) و شمال شرق شهرستان مشهد واقع شده است . از نظر موقعيت جغرافيايي ، حوزه آبخيز بلغور در محدوده                      تا              طول شرقي و                  تا                عرض شمالي و همچنين                 تا            طول شرقي و                  تا                عرض شمالي (برحسب X ,    , Y و UTM ) واقع شده است. روستاي بلغور آبادي بزرگ و مهم منطقه است كه در غرب حوضه قرار دارد. راه دستيابي به منطقه مورد مطالعه از طريق جاده اصلي آسفالته مشهد كارده مارشك مي باشد. (شكل 1 و 2)

 

شكل 1

موقعيت جغرافيايي حوزه آبخيز بلغور شهرستان مشهد در استان خراسان

 

شكل 2

راههاي دستيابي و زيرحوزه هاي حوزه آبخيز بلغور شهرستان مشهد و شبكه

آبراهه هاي اصلي آن

 

5 4- آماربرداري تكميلي و تهيه نقشه منابع آب

آماربرداري تكميلي در بازديدهاي محلي با كمك يكي از اهالي حوزه منطقه (جهت نشان دادن چاه ، جشمه) در دو مرحله به دليل جاري شدن سيل و بسته شدن برخي چشمه ها انجام گرفته است. (تاريخ آماربرداري در قست عنوان جدول پيوست درج شده است) آمار و اطلاعات منابع مذكور مطابق جدول پيوست تهيه و در اختيار واحد G I S به منظور پلات نقشه منابع اب قرار داده شده است.

موقعيت دقيق منابع آب توسط دستگاه مختصات ياب جغرافيايي (  G P S ) صورت گرفته است. آماربرداري كيفي منابع آب موجود زيرحوزه ها نيز بيشتر معطوف به چشمه ها و چاههايي است كه با توجه به قضاوت كارشناسي، احتمال آلودگي هاي ناشي از منابع مختلف وجود داشته است. اين نمونه ها حداكثر ظرف 24 ساعت جهت آناليز شيميايي يون هاي غالب به آزمايشگاه انتقال يافته است. نتايج آناليز كاتيون و آنيون هاي غالب به لحاظ مصارف شرب و كشاورزي و همچنين تيپ آب ، با اسفتاده از دياگرام هاي شولر، و يكلوكس و استيف مورد بررسي قرار گرفته است.

تهيه نقشه منابع آب محدوده هاي مطالعاتي از اهميت زيادي برخوردار است. زيرا در مراحل عمليات اجرايي سازه ها،‌ نياز به شناخت و انتخاب چشمه ها جهت تامين حجم آب مصرفي ضروري مي باشد. به عبارت ديگر، در صورت نياز به آب جهت اجراي پروژه هاي تصويب شده به كمك نقشه منابع آب مي توان به حجم آب مصرفي دست يافت. موقعيت دقيق منابع آبي شناسايي شده در شكل 3 مشخص مي باشد.

 

شكل 3

پراكندگي و موقعيت منابع آب حوزه آبخيز بلغور شهرستان مشهد (چشمه و چاه) كه بر روي نقشه پايه حاوي زيرحوزه ها و شبكه آبراهه ها پلات شده است

 

5-4-1- چاه

از آنجائي كه ضخامت رسوبات آبرفتي حوزه بلغور (به غير از محدوده خود روستا) چندان زياد نيست، عمده چاه هاي بهره برداري از نوع كم عمق مي باشد. از طرفي به علت حجم كم ذخيره آب در مخازن آبرفتي استحصال آن عمدتا” از طريق موتورهاي برقي كوچك و بعضا” ديزلي صورت مي گيرد. بهره برداري منابع آب از طريق چنين چاه هايي نامنظم (چند ساعت در روز) است. در واقع اين گونه چاه هاي بهره برداري، نقش زهكش آب موجود در منافذ و خلل و فرج رسوبات آبرفتي را بر عهده دارد كه بعضا” توسط نيروي موتور به سطح انتقال يافته و مورد استفاده بخش كشاورزي و شرب قرار مي گيرد.

آماربرداري چاههاي شامل طول وعرض جغرافيايي ،‌ارتفاع ،‌نوع چاه ، نام مالك ، روستاي مجاور نوع مصرف عمق ،‌سطح آب (‌حتي المقدور )‌ ابدهي ، وضعيت بهره برداري از آب و غيره مي باشد.

حوزه آبخيز بلغور داراي 3 حلقه چاه كم عمق مي باشد كه برروي نقشه در شكل 3 پلات شده است . عمق اين چاهها كمتر از 10 متر است و بهره برداري از آنها به صورت نامنظم است . همچنين يك حلقه چاه از مجموع چاههاي حوزه جهت دامداري ( شمال شرق حوزه در دره آق چشمه )‌و بقيه جهت مصارف عمومي و كشاورزي مورد بهره برداري قرار مي گيرد . مشخصات و آمار تكميلي چاههاي بهره برداري حوزه مطالعاتي بلغور در قسمت پيوست آورده شده است .

 

5-4-2 چشمه

بدليل كوهستاني بودن وهمچنين ساختار زمين شناسي منطقه ، چشمه هاي نشتي ، ‌زهكشي (‌عمدتا از طريق بستر آبراهه ها و رودخانه اصلي )‌و غيره وجود دارد .آماربردراي چشمه ها شامل طول وعرض جغرافيايي ،‌ارتفاع چشمه نوع چشمه نام مالك (‌در برخي موارد) ‌روستا يا عارضه زمين شناسي مجاور آن  نوع مصرف آبدهي وضعيت چشمه و غيره مي باشد.

در حوزه آبخيز بلغور 34 دهنه چشمه (‌با دبي 7-0.1 ليتر در ثانيه )‌شناسايي و

پراكندگي و موقعيت آنها برروي نقشه منابع آب ارائه شده است . (‌شكل 3)‌آمار و اطلاعات انوع چشمه به همراه ساير مشخصات مزبور در جدول قسمت پيوست درج شده است .

آبدهي چشمه ها حوزه آبرفتي ( از نوع زهكشي و نشتي ) و سازندي با دبي متغير مي باشد . آبدهي چشمه ها در فصل بهار و به خصوص ماههاي فروردين و ارديبهشت زياد و در فصل بهار ، زياد و به مرور كم مي شود.

از اين رو اكثر چشمه ها به خصوص چشمه هاي آبرفتي زهكشي و نشتي در فصل تابستان كم آب و يا خشك مي شوند. از آنجايي كه اكثر چشمه هاي موجود دراين حوزه دبي متغير دارند و در فصل تابستان كم آب و يا خشك مي شوند. از آنجايي كه اكثر چشمه هاي موجود دراين حوزه دبي متغير دارند و در فصل تابستان كم آب و يا خشك مي شوند ،دربرآورد دبي چشمه ها سعي شده است كه اين دبي برآوردي كمتر از ميزان آبدهي فعلي چشمه ها باشد. ( نمونه برداري در فصل تابستان صورت گرفته است) .

 

5-4-3- قنات

حوزه آبخيز بغور مشهد بدليل قرار گرفتن در ميان كوههاي مرتفع ،‌حوزه اي كوهستاني با دره هاي بستر و v .شكل مي باشد و بدليل جوان بودن حوزه رسوبات آبرفتي كمتر در كف آبراهه ها بر جاي گذاشته شده اند به همين دليل هيچ نوع قناتي در حوزه مشاهده نشد و آماربرداري منابع آبي بيشتر معطوف به چشمه ها و چاههاي محدوده مطالعاتي گرديد.

 

5-5- بررسي كمي منابع آب زيرزميني

بررسيهاي كمي منابع آب زيرزميني معمولا مبتني بر آخرين آمار و اطلاعات اين منابع مي باشد دراين بررسيها ، علاوه بر تعيين مقادير تخليه منابع آب (‌از طريق چاه ، چشمه )‌نقشه هاي هم پتانسيل (‌تراز آب زيرزميني )‌، هم عمق سطح آب زيرزميني هم نوسانات سطح آب زيرزميني (‌هم افت )‌،‌هيدروگراف چاههاي پيرومتري و در نهايت هيدروگراف واحد دشت و پهنه هاي آبرفتي مورد بررسي قرار مي گيرد.

بررسي كمي آب زيرزميني از طريق نقشه هاي مذكور نياز به مقادير اندازه گيري ماهانه سطح آب زيرزميني چاههاي موجود در شبكه پيرومتري و تاحدي چاههاي بهره برداري دارد.

از آنجائيكه حوزه آبخيز بلغور به دليل كوهستاني بودن ، فاقد دشتهاي ميان كوهي كوچك و همچنين پهنه هاي آبرفتي واجد اين آمار واطلاعات مي باشد ، در مبحث بررسيهاي كمي منابع آب زيرزميني ،‌تنها به ميزان برداشت و تخليه متوسط سالانه چشمه هاي و چاههاي اكتفا مي گردد.

 

5-5-1- چاه

حوزه آبخيز بلغور در برگيرندهء‌3 حلقه چاه كم عمق مي باشد . بهره برداري از طريق چاه عمدتا جهت مصارف كشاورزي و دامداري صورت مي گيرد . برخي مشخصات چاهها و همچنين ميزان تخليه متوسط سالانه آنها در جدول (1)‌ارائه شده است . به طور كلي برآورد تخليه متوسط سالانه منابع آب زيرزميني از طريق 3 حلقه چاه كم عمق ( با 2190 ساعت كاركرد در سال )‌ در حدود 6254.64 متر مكعب مي باشد.

                               جدول شماره 1.

               تخليه متوسط سالانه منابع آب زيرزميني چاههاي بهره برداري (‌متر مكعب

رديف

نوع چاه

نام مالك

آبدهي LIT/S

متوسط تخليه سالانه (M3)

1

كم عمق

رضواني

76/0

28/1997

2

كم عمق

شهيدي

62/0

36/1629

3

كم عمق

قوتي

1

2628

          جمع كل

38/2

64/6254

 

5-5-2- چشمه

براساس آمار برداري تكميلي منابع آب حوزه آبخيز بلغور در برگيرنده 35 دهنه چشمه داير مي باشد (شكل 3) . دبي خروجي چشمه ها عمدتا” جهت مصارف كشاورزي بعضا” شرب و دامداري مورد استفاده قرار مي گيرد. به طور كلي ، تخليه متوسط سالانه چشمه هاي اين حوزه با مجموع دبي لحظه اي  25/96 ليتر بر ثانيه برابر با 3035340 مترمكعب مي باشد. مزان تخليه متوسط سالانه چشمه ها در جدول پيوست آورده شده است. مطابق جدول پيوست، برآورد تخليه متوسط سالانه منابع اب زيرزميني 25 دهنه .

چشمه ، در حدود 03/3 ميليون مترمكعب مي باشد . همچنين متوسط دبي لحظه اي حداكثر و حداقل چشمه هاي موجود در حوزة آبخيز بلغور به ترتيب برابر با 4/14 ليتر در ثانيه و 07/0 ليتر در ثانيه مي باشد.

 

5-6- تخليه متوسط سالانه منابع آبي زيرحوزه هاي حوزه بلغور

به طور كلي ، تخليه متوسط سالانه منابع آب زيرزميني محدوده مورد نظر از طريق چشمه ها در حدود 5/3 ميليون مترمكعب مي باشد. در ادامه باتوجه به نقشه فيزيوگرافي حوزه، تخليه متوسط سالانه منابع آب زيرزميني زير حوزه ها مورد بررسي قرار مي گيرد. حجم متوسط تخليه سالانه زير حوزه هاي واجد چشمه به عنوان دبي پايه (يا دبي جريان) در مطالعات هيدرولوژي نيز منظور مي شود. لازم به توضيح است كه در ادامه، تنها زير حوزه هاي داراي تخليه متوسط سالانه منابع آب زيرزميني مورد بررسي قرار مي گيرد. به عبارت ديگر، زير حوزه هاي B4 ، B6 ، B2  ، B8  ،‌ B9 محدوده مورد نظر فاقد تخليه سالانه منابع آب زيرزميني از طريق چشمه مي باشد.

 

5-6-1- زيرحوزه آبخيز B5

اين زيرحوزه  داراي سه دهنه چشمه (چشمه قوتي، اينچه و قوره قت)، با دبي برآوردي 1 تا 2 ليتر در ثانيه و تخليه متوسط سالانه حدود 126144 مترمكعب مي باشد. بهره برداري از اين چشمه ها عمدتا” جهت شرب دامهاي منطقه ساري ميدان صورت مي گيرد.

 

5-6-2- زيرحوزه آبخيز B3

اين زيرحوزه شامل چشمه هاي آق چشمه و دهنه آق جشمه ميباشد. متوسط تخليه سالانه اين چشمه ها با دبي مجموع لحظه اي 5 ليتر در ثانيه برابر با 153792 مترمكعب ميباشد. دبي خروجي چشمه هاي مذكور جهت مصرف دامداري عشاير منطقه آق چشمه و زوپيره زن بكار ميرود. اين مناطق بيشتر در فصل بهار و تابستان به صورت سكونتگاه موقت است. در غير اين صورت، پس از مدتي جريان از طريق بستر آبراهه نفوذ مينمايد.

 

5-6-3- زيرحوزه آبخيز B4

          اين زيرحوزه شامل چشمه هاي زوپيره زن يك ، دو و سه مي باشد. متوسط تخليه سالانه اين چشمه ها با دبي مجموع لحظه اي 5/6 ليتر درثانيه برابر با 204984 مترمكعب ميباشد و بهره برداري از اين چشمه ها عمدتا” جهت كشاورزي باغات محدوده دره زوپيره زن صورت مي گيرد.

 

5-6-4- زيرحوزه آبخيز B5

          اين زير حوزه به همراه زيرحوزه B1 در برگيرنده چشمه هاي فراواني مي باشد. هفت چشمه (شورچه، دوغين، عشق آباد ، زلزله زار يك و دو ، شافعي و چوقر چشمه) با دبي مجموع لحظه اي 8/12 ليتر در ثانيه متوسط تخليه سالانه اي برابر با 8/403660 مترمكعب را دارا مي باشد. از آنجايي كه محدوده چشمه هاي زلزله زار يك و دو تكتونيزه و گسله مي باشد اين دو چشمه از نوع گسلي مي باشند.

          چشمه عشق آباد بعلت قرار گرفتن در كف رودخانه بصورت چشمه زهكش مي باشد اما در دامنه آهكهاي مزدوران قرار گرفته است كه ميتواند يك چشمه آهكي و سازندي تلقي شود. بقيه چشمه ها نيز بصورت آبرفتي و نشتي مي باشند. بهره برداري از اين چشمه ها جهت مصارف كشاورزي و شرب مي باشد.

+ نوشته شده در  چهارشنبه شانزدهم اسفند 1385ساعت 18:53  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 
/* /*]]>*/ -6-5- زيرحوزه آبخيز B3           اين زيرحوزه تنها داراي چشمه خوجه قورقوري است. متوسط تخليه سالانه اين چشمه با دبي 6/1 ليتر در ثانيه برابر با 6/50457 مترمكعب مي باشد. دبي خروجي اين چشمه جهت مصرف كشاورزي آن هم در فصل بهار و اوايل تابستان به كار مي رود. در غير اين صورت پس از مدتي جريان از طريق بستر آبراهه نفوذ مي نمايد.   5-6-6- زيرحوزه آبخيز B’1           اين زيرحوزه غيرمستقل در برگيرنده دو چشمه خوجه دو و سه است كه در مجاورت گسل روستاي بلغور قرار گرفته اند. اين دو چشمه در مجموع دبي لحظه اي برابر با 5 ليتر در ثانيه دارند كه متوسط تخليه سالانه آنها 157680 مترمكعب است. از آنجائي كه محدوده اين چشمه ها به صورت توده لغزشي شناخت نوع چشمه و مكانيزم تشكيل آنها ميسر نمي باشد. بهره برداري از اين چشمه ها عموما” جهت مصارف كشاورزي و دامداري صورت مي گيرد.   5-5-7- زيرحوزه آبخيز B2           اين زيرحوزه در محدوده كوههاهي قاراقاش قرار دارد و داراي سه چشمه قاراقاش يك و دو و سه مي باشد. با توجه به بازديد صحرايي اين ناحيه و از طرفي ، اختلاف ارتفاع خروجي چشمه و زمين هاي هموار و مستعد كشاورزي واقع در زيرحوزه مستقل B   1 و B’6 (محدوده روستاي بلغور) آب اين چشمه ها به وسيله لوله هاي مخصوصي مستقل و مورد بهره برداري قرار مي گيرد. متوسط تخليه سالانه اين چشمه ها با دبي مجموع لحظه اي 102 ليتر در ثانيه برابر با 2/37843 مترمكعب مي باشد. دبي خروجي اين چشمه ها جهت مصارف شرب و بهداشت و كشاورزي روستاي بلغور مي باشد.   5-6-8- زيرحوزه آبخيز B 1           اين زيرحوزه مستقل در بر گيرنده چشمه هاي زيادي از نوع نشتي است كه عمدتا” در مجاورت روستاي بلغور ظهور يافته اند. با توجه به رخنمون سازند شوريجه در محدودوه حضور اين چشمه ها ميتوان گفت كه آب زيرزميني ذخيره سازي شوريجه، در حال تعادل هيدروليكي با آبرفت هاي اين زيرحوزه بوده و به صورت نشت در سطح خارج مي گردد. ولي رخنمون واحدهاي زمين شناسي شوريجه (شيل ، سيلت ، استن و كنگلومرا) از پتانسيل آبدهي اين سازند به صورت ظهور چشمه هاي بيشتر در اين ناحيه كاسته است .           متوسط تخليه سالانه اين زيرحوزه با مجموع دبي لحظه اي چشمه هاي نه گانه (فرنگي يك، دو و سه ، رحيمي ، اوليوتان ، دويه چشمه ، بذر چشمه ، خجسته و آغشته) حدود 58/49 ليتر در ثانيه برابر با 1563555 مترمكعب مي باشد. دبي خروجي اين چشمه ها به مصرف كشاورزي ، بهداشت ، شرب و دامداري روستاي بلغور مي رسد.   5-6-9- زيرحوزه آبخيز B’6           اين زيرحوزه غيرمستقل شامل سه دهنه چشمه (اردلان ، دهنه و خوجه) با دبي مجموع لحظه اي 57/2 ليتر در ثانيه مي باشد كه متوسط تخليه سالانه اي معادل 5/81047 مترمكعب را دارا مي باشد. دبي خروجي اين چشمه ها جهت كشاورزي روستاي بلغور به كار مي رود.   5-6-10- زيرحوزه آبخيز B’7           چشمه هاي ذوي يك و دو تنها چشمه هاي زيرحوزه غيرمستقل B’7 مي باشند. با توجه به ظهور اين چشمه در مجاورت بلافصل حاشيه چپ رودخانه بلغور و در كنتاكت سازند آهكي مزدوران با شيل و ماسه سنگ شوريجه ميتوان گفت اين دو چشمه از نوع آهكي و سازندي مي باشند.           متوسط تخليه سالانه اين زيرحوزه با مجموع دبي لحظه اي 8 ليتر در ثانيه برابر با 252288 مترمكعب مي باشد. به طور كلي ، مجموع دبي لحظه اي و تخليه متوسط سالانه زيرحوزه هاي داراي چشمه در جدول شماره 2 ليست شده است.   جدول شماره 2 مجموع دبي لحظه اي و تخليه متوسط سالانه زيرحوزه هاي داراي چشمه رديف نوع چاه نام مالك مجموع آبدهي لحظه اي LIT/S متوسط تخليه سالانه (M3) 1 B 5 مستقل 4 126144 2 B’3 غيرمستقل 5 153792 3 B’4 غيرمستقل 5/6 204984 4 B’5 غيرمستقل 8/12 8/403660 5 B3 مستقل 6/1 6/50457 6 B’1 غيرمستقل 5 157680 7 B2 مستقل 2/1 2/37843 8 B1 مستقل 58/49 1563555 9 B’6 غيرمستقل 57/2 5/81047 10 B’7 غيرمستقل 8 252288 جمع كل 25/96 3035340   5-7- بررسي وضعيت نفوذپذيري واحدهاي زمين شناسي در بررسي واحدهاي زمين شناسي قابل رخنمون (از ديدگاه نفوذپذيري يا تراوايي نسبي و قابليت ذخيره آب دهي زيرزميني)، به طور كلي دو فاكتور مهم در نظر گرفته شده است. 1 – نفوذپذيري اوليه و فرايندهاي بعد از رسوبگذاري (موثر در ايجاد خطرات و فضاهاي منفصل و متصل بين ذرات سنگ). 2 – فعاليتهاي تكتونيكي (اثرات گسل ها و شكستگي ها) موثر در ميزان نفوذپذيري و تراوايي واحدهاي زمين شناسي ضخيم لايه. به طور كلي، آهكهاي واحد زمين شناسي مزدوران (  Jmz3 , Jmz1 ) به دليل درزه و شكستگي هاي قابل توجه از نفوذپذيري نسبتا” بالايي برخوردار مي باشند. اين نفوذپذيري ثانويه به دليل تاثير فرايندهاي زمين ساختي منطقه و ايجاد درزه و شكستگي در واحدهاي مزبور مي باشد كه در ارائه نفوذ آبهاي فرو رو در اين واحدهاي آهكي ذخاير كارستيك را به وجود مي آورد. واحدهاي زمين شناسي ديگر حوزه از قبيل شيل و ماسه سنگ شوريجه (KSH). و آهك و شيل تيره مزدوران (Jmz2) به دليل ماهيت و تنوع ليتولوژي از نفوذپذيري كمتري برخوردار مي باشد. رسوبات آبرفتي منطبق بر بستر آبراهه هاي اصلي زير حوزه ها و همچنين رودخانه اصلي (به خصوص در قسمتهاي خروجي حوزه) از ميزان نفوذپذيري بالايي برخوردار است. از اين رو به علت قرارگيري بر روي سنگ بستر يا نفوذپذيري كم سبب تشكيل ذخيره آبرفتي محدودي شده است. لازم به توضيح است كه با توجه به ليتولوژي واحدهاي زمين شناسي قابل رخنمون در منطقه و همچنين بررسي هاي توصيفي به لحاظ نفوذپذيري منطقه رده هاي نفوذپذيري و نقشه مربوطه توسط كارشناس زمين شناسي مشخص شدپه است.   5-8- بررسي منابع آب كارستيك           با توجه به اينكه حوزه بلغور مشهد در بين آهكهاي سازند مزدوران محصور شده است بنابراين بررسي منابع آبي كارستيكي از نظر كمي و كيفي در بهبود وضعيت پروژه هاي آبخيزداري منطقه كمك شاياني مي كند. اهميت منابع كارستيك از آن جهت مي باشد كه: 1 – از نظر كمي و كيفي جز موارد استثنايي نسبت به ذخاير آبرفتي كمتر آلوده مي شوند. 2 – منابع آبرفتي تحت تاثير منابع كارستيك مي باشند و به مرور از نظر كيفيت آن را تغيير مي دهند. 3 – در مناطقي كه رسوبات آبرفتي كم مي باشند وجود منابع آب كارستيك كمك زيادي در تامين آب منطقه دارد.           اثر تكتونيك باعث پيشرفت شبكه كارستي و تشديد فعاليت كارست مي شود.           در محدوده مورد مطالعه بارش هاي جوي نسبتا” مناسب باعث انحلال شيميايي كربنانت كلسيم نامحلول به بيكربنات قابل حل مي شود. همچنين بصورت مكانيكي باعث سائيده شدن جدار سنگها و بتدريج شيارها و راهروهايي را در توده هاي آهكي پديد مي آورد، (Diaclasc) كه محل مناسبي جهت ذخيره آبهاي زيرزميني است. با توجه به شيب لايه بندي سازند مزدوران (شمال شرق) برونزد ذخاير كارستي اين سازند به سمت دره ژرف كلات بيشتر مي باشد و اكثر ذخاير كارستي كه در دره بلغور جريان دارند حاصل عملكرد تكتونيك و تغيير ناگهاني در شيب لايه هاي مشرف بر اين دره مي باشد.   5-9- بررسي نوع و وضعيت سفره هاي آب زيرزميني           سفره هاي ( مخازن )‌آب زيرزميني شامل دو نوع آبرفتي و سازندي مي باشد. گسترش سفره هاي سازندي وابسته به زمين شناسي ، زمين ساخت و فرآيندهاي بعدي انحلال وانتقال مي باشد. سازندهاي سخت داراي ليتولوژي آهك ، آهك دولوميتي ، دولوميت ، ماسه سنگ ، كنگلومرا در صورت نكتونيزه شدن و فرآيندهاي بعدي انحلال وانتقال عمده مخازن سازندي آب زيرزميني را تشكيل مي دهد. سازندهاي آهكي با رخنمون قابل توجه (‌مانند آهك مذدوران)‌، بيشتر تحت تاثير اين فرآيندها قرار گرفته و داراي درزه و شكستگي فراواني شده است . از اينرو اصطلاحا ذخاير سازندي به عنوان ذخاير كارستي نيز معروف مي باشد. سفره هاي آبرفتي نيز زماني تشكيل مي گردد كه يك لايه غير قابل نفوذ ويا نفوذپذيري كم در زير وجود داشته باشد. دراين صورت نزولات جوي و جريانات سطح الارضي به داخل رسوبات آبرفتي واجد تخلخل پيوسته نفوذ مي نمايد و ضمن ذخيره سفره هاي آب زيرزميني را تشكيل مي دهد. سفره هاي آبرفتي كوچك بيشتر در دشتهاي ميان كوهي و يا آبرفتهاي نسبتا هموار نواحي پست و فرو افتاده مناطق كوهستاني تشكيل مي گردد. (‌در صورتي كه ضخامت غير اشباع از رسوبات داراي تخلخل پيوسته وجود داشته باشد). بااين وجود مخازن آب زيرزميني حوزه بلغور مورد بررسي قرار مي گيرد.   5-9-1 – سفره هاي سازندي           همانطور كه در بررسي زمين شناسي حوزه بلغور بيان شده است ، واحدهاي زمين شناسي آهكي ( Jmz) و سايت استن ماسه سنگ و كنگلومرا (KSh)‌بيشترين وسعت حوزه را به خصوص درارتفاعات شمالي پوشش مي دهد. رهنمونهاي آهكي داراي پتانسيل ذخيره آب به صورت سفره هاي سازندي مي باشد اما بدليل مجاورت با مشيل و ماسه سنگ شوريجه (Ksh)‌امكان تغذيه آبرفتهاي منطقه وجود ندارد. در نتيجه پر آب ترين چشمه هاي حوزه آبخيز بلغرو (‌چشمه عشق آباد ،‌اوليوتان ،‌دويه چشمه و فرنگي )‌تقريبا در فرو اين واحد با واحد شيل و ماسه سنگ ظاهر شده است . محدود شدن واحدهاي آهكي فراوان (‌Jmz1,3)‌در بين واحدهاي شيل و ماسه سنگ (Jmz2,ksh)‌باعث كاهش پتانسيل ذخيره سازندي اين واحدها شده است واكثر چشمه هاي مشاهده شده از نوع گسلي و يا كنتاكتي مي باشند. دور نمايي از واحد آهكي مزدوران (Jmz1)‌به عنوان ذخيره سازندي آب زيرزميني حوزه بلغور در تصوير 1 نشان داده شده است . تصوير 1 – نمايي از سازند مزدوران كه با توجه به ليتو لوژي آهكي و وضعيت موجود از نظر هيدروژئولوژيكي حائز اهميت است .
+ نوشته شده در  سه شنبه پانزدهم اسفند 1385ساعت 18:55  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 
/* /*]]>*/ -9-2 – سفره هاي آبرفتي           حوزه آبخيز بلغور به دليل كوهستاني بودن و وضعيت مورفولوژيكي آن فاقد سفره هاي آبرفتي و حتي پهنه هاي آبرفتي وسيع مي باشد. دراين خصوص تنها مي توان به آبرفتهاي Qt2 بانفوذپذيري بالا واقع در بستر آبراهه هاي اصلي زير حوزه هاي مستقل وغير مستقل B6,B1 (‌بستر رودخانه اصلي واطراف روستاي بلغور )‌و Qt1 (‌دراطراف روستاي بلغور و بخش مركزي حوزه ) اشاره نمود. اين نهشته هاي عليرغم وسعت كم و گسترش طولي درامتداد آبراهه ها از نفوذپذيري قابل توجهي برخوردار است . آبهاي سطحي و جريان پايه آبراهه ها در صورت وجود از طريق بستر نفوذ يافته و در رسوبات آبرفتي به صورت مخازن ابرفتي ذخيره مي گردد . آبهاي نفوذي و ذخيره شده سپس توسط دو حلقه چاه (‌رضواني و شهيدي ) از اين رسوبات برداشت مي شوند. به طور كلي پتانسيل ذخيره آب زيرزميني در نهشته هاي آبرفتي با نفوذپذيري بالا واقع در بستر آبراهه هاي اصلي و رودخانه حوزه بااهميت مي باشد.   5-10 – بررسي ضرايب هيدروديناميكي حوزه           در حوزه بلغور مشهد در اطراف روستاي بلغور سفره آب زيرزميني آبرفتي با عمق سنگ كف كم وجود دارد. با توجه به بالا بودن ضريب تخلخل و نفوذپذيري آبرفت هاي محدوده اين سفره از قابليت ذخيره خوبي برخوردار مي باشد و قرار گرفتن آبرفتهاي رودخانه  اصلي در اطراف روستاي بلغور بر روي لايه هاي غيرقابل نفوذ سازند شوريجه باعث پديد آمدن آكسيفر تك لايه ساده و آزاد در اين منطقه شده است.           بنابراين ضريب ذخيره اين واحد همان آبدهي لايه هاي آبرفتي مي باشد كه نسبتا” بالا مي باشد و با توجه به جنس تشكيلات آبرفتي و ضخامت اين لايه ها در محل، روستاي بلغور، ميتوان گفت كه ضريب انتقال اين لايه آبدار نيز بالا است. T = K . b T = ضريب انتقال K = ضريب نفوذپذيري مواد تشكيل دهنده لايه آبدار (آبرفت) B = ضخامت لايه   5-11- بررسي سطح متوسط آبهاي زيرزميني           سطح آب زيرزميني در سفره هاي آبرفتي و سازندي از طريق جاده هاي پيزومتري (كه همان نقاط كنترل وضعيت سطح آب و رفتار سفره است)‌قابل اندازه گيري مي باشد. از آنجايي كه جريان آب زيرزميني در سفره هاي آبرفتي به صورت دو بعدي مي باشد و رسوبات متشكله آبخوان ها معمولا” همگن است، با معلوم بودن ارتفاع سطح آب در چندين نقطه (چاههاي پيزومتري) ‌ميتوان وضعيت سطح آب زيرزميني را مورد بررسي و تجزيه و تحليل نهايي قرار داد. به عبارت ديگر، كاربرد قانون دارسي در محيط آبرفتي ، توجيه علمي دارد و هيچگونه محدوديت خاصي را باعث نمي شود. ولي به كارگيري قانون مذكور در محيط سازندي (حتي با داشتن مقادير ارتفاع سطح آب زيرزميني)، بايستي با احتياط صورت گيرد.           بر اساس مقادير اندازه گيري ارتفاع مطلق سطح آب زيرزميني (برحسب متر از سطح دريا)، نقشه هم پتانسيل (تراز آب زيرزميني) قابل ترسيم مي باشد. با توجه به نقشه هاي مذكور ميتوان جهت جريان آب زيرزميني را مشخص نمود. همچنين در صورت وجود مقادير اندازه گيري عمق سطح آب زيرزميني و ترسيم نقشه هاي هم عمق، ميتوان ضخامت غيراشباع سفره هاي آبرفتي و سازندي را تعيين نمود. تعيين ضخامت غيراشباع سفره هاي آبرفتي در مطالعات تغذيه مصنوعي و اجراي عمليات مذكور از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشد.           رسوبات آبرفتي حوزه آبخيز بلغور، تنها محدود به طرفين رودخانه بلغور و محدوده روستاي بلغور (واقع در زيرحوزه ههاي B’8 ، B 1 , B’6 , B’5 , B’7) و دهانه آبراهه هاي اصلي منطبق بر زيرحوزه هاي مستقل ورودي به اين زيرحوزه ها مي باشد.           بررسي وضعيت دقيق سطح متوسط آب زيرزميني اين رسوبات، به دليل نبود نقاط كنترل ميسر نمي باشد. اما وجود 2 چاه بهره برداري در محدوده روستاي بلغور و اندازه گيري ضخامت آبرفت در مسير رودخانه بلغور و با توجه به نشت آب زيرزميني از بستر رودخانه بلغور در پائين دست اين روستا ميتوان بيان داشت كه عمق برخورد به سطح آب به سمت بالادست اين رودخانه و جناحين آن بيشتر مي گردد. به عبارت ديگر، از اين محدوده (محل ظهور چشمه ذوي) به سمت قسمت هاي بالايي حوزه ، آب موجود در رسوبات آبرفتي محدوده روستاي بلغور و رسوبات دهانه آبراهه هاي اصلي،‌به وسيله رودخانه بلغور زهكشي مي گردد. از طرفي، از محل نشت آب در بستر رودخانه به سمت بالادست ، آبرفت منطقه، رودخانه را زهكشي مي نمايد. (در مواقعي كه رودخانه داراي دبي پايه و يا سيلابي باشد)   5-12- تحليل علل شوري آبهاي سطحي و زيرزميني           باتوجه به محلول بودن املاح سولفاته و به ويژه كلروره، آب زمينهاي نمكي و گچي داراي املاح زياد است. چون قابليت حل كلرورها زياد است. مقدار آن در اين نوع آبها بيشتر است و ديرتر هم به حداشباع مي رسد. ميشود گفت كه اصولا” كلرورها در آبهاي زيرزميني كمتر به حد اشباع مي رسد، لوي در آبهاي سطحي ، امكان به اشباع رسيدن آنها زياد است (پيدايش رسوبهاي نمكي در مناطق خشك). گاهي اوقات پس از تبخير مقدار نمك موجود در آبهاي سطحي به 200 گرم در ليتر مي رسد. (كردواني ، پرويز، 1370) با توجه به كوهستاني بودن حوزه آبخيز بلغور ، كم بودن ضخامت لايه هاي خاكدار با دانه بندي متفاوت و حركت آب در مسافت كوتاه كليه منابع آبي (سطحي و زيرزميني)‌از كيفيت مناسب جهت كشاورزي و مصارف عمومي و شرب برخوردار مي باشند.   5-13- بررسي جهت جريان آب زيرزميني و جهت حركت آبهاي شور و شيرين           بر اساس نقشه هيدرولوژيكي حوزه، و با توجه به نقشه توپوگرافي منطقه، اين محدوده جزء نواحي كوهستاني مي باشد كه رشته كوه كپه داغ با روند شمال غرب، جنوب شرق بيشتر مناطق آن را فرا گرفته است. همين امر باعث شده است كه جهت جريان آب زيرزميني در قسمتهايي كه شيب لايه بندي به سمت نواحي پست اطراف روستاي بلغور است (شمال، شرق و غرب) به سمت مركز باشد. لازم به ذكر است كه روستاي بلغور در روي هسته ناوديس قرار گرفته است و همين امر باعث شده است كه منابع كارستيك حوزه (سازند مزدوران) به سمت رودخانه بلغور جريان يابند اما قرار گرفتن سازند شوريجه (نفوذپذيري كم) به مقدار قابل توجهي در ميزان آب زيرزميني قابل استحصال حوزه موثر بوده است.           در قسمت شمالي حوزه (نواحي اطراف روستاي بلغور) جهت جريان از سمت شمال شرق به جنوب غرب و غرب به شرق است كه در محل روستا همگي آنها به روستاي بلغور مي پيوندند و در نهايت در جنوب بلغور جهت جريان كلي به سمت جنوب تغيير مسير مي دهد و در قسمتهاي انتهايي حوزه زهكش مي گردد.   5-14- تهيه بيلان آبي سفره و تعيين كسري مخزن           حوزه آبخيز بلغور فاقد آبخوان كارستيك و گسترده مي باشد. نزولات جوي درامتداد درز و شكاف هاي سازند مزدوران پس از رسيدن به سيلت استن هاي سازند شوريجه ذخيره شده و به تدريج توسط مسيلها زهكشي مي گردد. به همين دليل در پايان فصل بارندگي ،‌ميزان آبدهي برخي چشمه ها كاهش يافته و ياخشك مي شود. در رسوبات‌ ابرفتي (‌به جز محدودهء روستاي بلغور با وسعت كم ) سفره آب زيرزميني پيوسته و گسترده وجود ندارد و تنها جريانات زير سطحي در جهت شيب هيدروليكي در امتداد مسيلهاي اصلي جريان دارد. به علت شيب هيدروليكي نسبتا زياد، جريانات زير سطحي سريعا زهكشي مي گردد و فاقد سفره آب زيرزميني مي باشد. بنابراين بررسي بليان آبي سفره تقريبا غير ممكن مي باشد . در محدوده مورد مطالعه تخليه آبخوانها توسط 35 دهنه چشمه بادي ويژه 96.25 ليتر در ثانيه با متوسط تخليه سالانه 3.03 ميليون متر مكعب و سه حلقه چاه دستي كم عمق (‌با 2190 ساعت كاركرد در سال )‌كه تخليه متوسطي معادل 5.0062 ميليون متر مكعب دارند مي باشد.   5-15 – بررسي وضعيت نفوذپذيري محل تغذيه در صورتي كه سازندهاي زمين شناسي منطقهء‌فاقد واحدها و لايه هاي تبخيري از قبيل گچ و يا رسوبات نمك باشد و يا مجموعه واحدهاي زمين شناسي تبخيري – تخريبي نئوژن نيز در محدوده هاي مورد نظر رخنمون نداشته باشد ، بالطبع رسوبات آبرفتي واقع در پهنه هاي آبرفتي مخروط افكنه هاي قديم و جديد رسوبات بستر و آبرفتهاي جوان نيز فاقد رسوبات دانه ريز تبخيري مي باشد. در نتيجه ، رسوبات آبرفتي موجود ، برروي نفوذ آب و تغذيه منابع آب زير زميني موجود دراين رسوبات اثرات نامطلوبي نخواهد داشت .           با در نظر گرفتن اين شرايط ،‌نفوذ و تغذيه منابع آب موجود در مناطق با نفوذپذيري زياد واقع در زير حوزه هاي جنوبي منطقه به لحاظ كيفي هيچگونه محدوديتي نخواهد داشت .           باتوجه به بالابودن نفوذپذيري واحدهاي زمين شناسي حوزه ( به استثناي شوريجه ‌ووجود منابع كارستيك در قسمتهاي شمالي حوزه ، نفوذپذيري محلهاي تغذيه از نظر كمي و كيفي مناسب مي باشد.           البته اين مسئله به شرطي صادق است كه آبهاي قابل نفوذ (‌جريان پايه و يا سيلابهاي موجود )‌نيز از كيفيت مطلوبي برخوردار بوده و محدوديت خاصي را نداشته باشد.           5- 16 – بررسي منابع آلوده كننده آبهاي سطحي و زيرزميني           به طور كلي در يك طبقه بندي آلودگيها به دو گروه زمين شناسي وغير زمين شناسي تقسيم مي شود. آلودگيهاي زمين شناسي از دامنه وسيعي برخوردار است . شامل سازندهاي تبخيري ويا واجد لايه ها و باندهاي تبخيري (گچ و نمك )‌مجموعه تبخيري نئوژن و غيره مي باشد. (‌منابعي همچون درياها و گنبدهاي نمكي كه به شدت آبهاي زيرزميني را تحت تاثير قرار ميدهد نيز جزء اين نوع آلودگيها مي باشد.)           آلودگيهاي غير زمين شناسي ، به عنوان يكي از مهمترين منابع آلودگي قرن اخير ،‌به خصوص مراكز صنعتي پرجمعيت و حتي در شرايط بحراني تر ( بدون توجه به اقدامات زيست محيطي )‌جوامع روستايي را نيز تهديد مي نمايد. اين آلودگيها عمدتا به طرق زير منشاء ‌مي گيرد. 1-    آلودگيهاي ناشي از منابع انساني (‌فاضلاب شهري و خانگي )‌ 2-     آلودگيهاي ناشي از منابع صنعتي (‌سپاب هاي صنعتي )‌ 3-     آلودگيهاي ناشي از منابع كشاورزي و دامي . آبهاي سطح الارضي و تحت الارضي زير حوزه هاي حوزه هاي آبخيز بيشتر تحت تاثير آلودگيهاي ناشي از سازندهاي زمين شناسي ، لايه هاي تبخيري مجموعه ويا واحدهاي تبخيري زمين شناسي و همچنين آلودگي هاي ناشي از منابع انساني (‌فاضلاب خانگي )‌و كشاورزي قرار مي گيرد. درا ثر تخليه فاضلاب مقدار زيادي مواد مغذي مانند تركيبات ازتي و فسفاتي به آب اضافه مي شود . در نتيجه قابليت شرب چنين آبهايي به علت بالا رفتن غلظت نيترات از بين مي رود. از طرف ديگر ، مهمترين و خطرناكترين اثر آلودگي ناشي از تخليه فاضلاب هاي خانگي ،‌ورود عوامل بيماريزا به داخل آب مي باشد كه به شدت آبهاي سطحي و زيرزميني را آلوده مي سازد. بيشتر آلودگيهاي كشاورزي ، ناشي از استفاده حشره كشها و كودهاي شيميايي مي باشد حشره كش هاي گروه فسفاتي نسبت به كلردار ،‌مسموميت هاي شديدي در بدن انسان و آبزيان ايجاد مي نمايد. قارچ كشهاي  غير آلي حاوي فلزات سنگيني از قبيل مس، جيوه و آرسنيك مي باشد كه از خاصيت مسموم كنندگي و مقاومت بالايي برخوردار است و مدت زمان زيادي در طبيعت باقي مي ماند. مورد ديگر از آلودگيهاي ناشي از سپابهاي كشاورزي كودهاي شيميايي مي باشد كه به شدت ازت و فسفر را به زمين و آبهاي سطحي و زيرزميني وارد مي نمايد.تحقيقات نشان داده است چنانچه غلظت تركيبات ازتي به صورت نيترات از 45 ميلي گرم در ليتر تجاوز نمايد مصرف اين آب در اطفال 1 تا 3 ماهه باعث بروز بيماري خواهد شد.همچنين نيتريت حاصل از نيترات در دستگاه گوارش نيتروز آمين ايجاد مي نمايد كه يك ماده سرطان زا مي باشد. باتوجه به موارد فوق الذكر آبهاي سطحي و زيرزميني حوزه آبخيز بلغور مشهد تحت تاثير آلودگيهاي ناشي از منابع زمين شناسي و انساني قرار مي گيرد. آلودگيهاي زمين شناسي كه بيشتر آبهاي سطحي و سپس آبهاي زيرزميني راتحت تاثير قرار ميدهد ناشي از رخنمون واحدهاي شيل وسيلت استن و گاهي گچ و ماسه سنگ و كنگلو مرا وهمچنين شيلهاي سازندهاي مزدوران دو و شريجه مي باشد. آلودگيهاي ناشي از منابع انساني شامل دفع فاضلابهاي خانگي از طريق سيستمهاي چاههاي جذبي روستاي بلغور مي باشد (‌همچنين سپاب حمام روستا نيز برروي چشمه هاي پائين دست تاثير گذاشته است )   5-16-1 – راهكارهاي مناسب جهت حفظ وارتقاء‌كيفي منابع آبي حوزه آبخيز بلغور به جز برخي موارد جزئي (‌وجود سيلت اش هاي سازند شوريجه ) ‌از نظر آلودگي واحدهاي زمين شناسي مشكل خاصي ايجاد نمي نمايد. تنها منبع آلودگي سطح الارضي و تحت الارضي در محدوده روستاي بلغور نفوذ فاضلاب هاي خانگي مي باشد. زيرا سرانجام دفع فاضلابهاي خانگي نفوذ به آب زيرزميني است و ضمن حركت در جهت جريان آب زيرزميني به آبهاي سطحي نشتي در رودخانه بلغور مي پيوندد. طبقات زمين به ويژه طبقات رسوبي با نفوذ پذيري كم، تصفيه كنندهء طبيعي آبها به شمار مي رود . از اين جهت معمولا منابع آب زيرزميني بهتر از منابع آب سطحي است در نتيجهء براي استفاده به عنوان آب آشاميدني نيازي به تصفيه كردن ندارد. باتوجه به قرار گرفتن روستاي بلغور در روي سازند شوريجه و آبرفتهيا جوان و بخصوص ماهيت اين واحدها ميتوان طبقات زمين شناسي آنها را به عنوان يك سيستم تصفيه كننده به شمار آورد.           در روش تصفيه توسط لايه هاي خاك (از طريق بخش در سطح زمين و نفوذ در لايه هاي زمين) چون مواد معلق بيشتر از نوع آلي است، غالبا” اثرات مطلوب به همراه دارد. از آن جمله: 1 – مواد آلي خاك ، افزايش مي يابد. 2 – ظرفيت نگهداري آب توسط خاك را زيادتر مي كند. 3 – با افزايش مواد آلي و پوك شدن خاك، تعداد موجودات خاكزي كه بسيار مفيد هستند نيز به ميزان قابل توجهي افزايش مي يابند.           محدوده مورد مطالعه متاثر از وضعيت كوهستاني و بالا بودن بارش هاي فصلي،‌ بصورت مداوم توسط آبهاي سطحي شيرين (حاصل از ذوب برف و بارش باران) تغذيه مي شود. به همين دليل كيفيت آب چشمه ها و چاهها نسبتا” خوب مي باشد. بنابراين ميتوان گفت راهكار دوم تغذيه آبهاي زيرزميني توسط آبهاي سطحي مي باشد.           از آنجائي كه روستاي بلغور در قسمت غربي پهنه لغزش منطقه قرار دارد و دفع فاضلاب هاي خانگي از طريق سيستم چاه هاي جنوبي مي باشد، بايستي مساله نفوذ فاضلاب هاي خانگي به درون اين قسمت مورد توجه قرار گيرد. از اين رو پيشنهاد مطالعه بيشتر اين پهنه لغزشي به صورت مجزا اشاره مي گردد.   5-17- بررسي وضعيت زمين شناسي مقاطع سازه هاي پيشنهادي           انجام اين مبحث پس از بازديدهاي اوليه گروه سازه و پيشنهاد مقطع مناسب در محدوده در مراحل انتهايي پروژه بصورت پيوست ارائه خواهد شد.   5-18- تغذيه منابع آب زيرزميني 5-18-1- ميزان و رژيم منابع آبي جهت تغذيه مصنوعي           منابع آبي مورد نياز جهت تغذيه طبيعي و مصنوعي، شامل دبي پايه آبراهه ها و رودخانه ها (در صورت جريان و يا حتي الامكان فصول پر آبي) و همچنين سيلاب هاي حاصله مي باشد. تغذيه طبيعي ناشي از رژيم منابع آلي موجود در زير حوزه ها، به طور طبيعي از طريق بستر نفوذپذير آنها و رسوبات آبرفتي موجود صورت مي گيرد. همچنين تغذيه مصنوعي مناطق داراي استعداد نيز از طريق دبي هاي پايه و سيلابي قابل انجام مي باشد.           به طور كلي، ميزان و رژيم سيلاب هاي زير حوزه هاي منطقه مورد مطالعه، به طور دقيق و تفصيلي در مطالعات گروه هاي هيدرولوژي محاسبه و برآورد شده است. ميزان و رژيم جريان پايه آبراهه هاي اصلي زير حوزه هاي داراي چشمه و رودخانه اصلي بلغور نيز در قسمت هاي قبلي برآورد و محاسبه شده است.   5-18-2- پروژه هاي تغذيه مصنوعي           چنانچه به شيوه هاي متداول، حجم قابل توجهي از آبهاي مهار نشده، قابل استفاده گردد خودو گامي موثر در دستيابي به منابع جديد اب و مديريت بهره برداري بهينه از منابع آب سطحي و زيرزميني (در راستاي اهداف، زيست محيطي و توسعه پايدار) مي باشد.           مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه در حدود 44 ميليون هكتار آبرفت با كيفيت مطلوب تا متوسط در كشور وجود دارد. از اين مقدار، حدود 14 ميليون هكتار اراضي است كه هيچگونه محدوديتي جهت اجراي پروژه هاي پخش سيلاب و تغذيه مصنوعي ندارد. هدف از اجراي پروژه هاي تغذيه مصنوعي، امكان استفاده مطلوب از پتانسيل آب و خاك در جهت احياي بيشتر منابع آب زيرزميني و بهره برداري مستمر آنها مي باشد. در صورت اجراي پروژه هاي پخش سيلاب، امكان تغذيه سفره آب زيرزميني نيز فراهم مي گردد كه خود گامي موثر در جهت متعادل نمودن وضعيت بحراني دشت ها و استفاده بهينه از منابع آب سطح الارضي است كه به نحوي از منطقه خارج مي شود و يا به هدر مي رود. به طور كلي، تغذيه مناطق مستعد اين امر به او صورت طبيعي و مصنوعي امكان پذير مي باشد. تغذيه طبيعي معمولا” به شيوه هاي زير انجام مي گيرد. 1 – بهره برداري از طريق نهرچه هاي كنتوري. 2 – بهره برداري از طريق احداث حوضچه ها. 3 – بهره برداري از طريق پخش سيلاب.           سيستم هاي پخش سيلاب يكي از كارآمدترين شيوه هاي تغذيه مصنوعي سفره هاي آب زيرزميني مي باشد. اين گونه سيستم ها به سبب وجود اراضي مستعد در دشتها و پهنه هاي آبرفتي و همچنين هزينه هاي اجرايي كم آنها، از كارآيي بيشتري برخوردار ميباشد. باتوجه به شرايط آب و هوايي و خصوصيات فيزيوگرافي مناطق، سيستم هاي متنوعي جهت جمع آوري و پخش سيلاب در مناطق خشك و نيمه خشك مورد استفاده قرار مي گيرد.           در مناطق كوهستاني جهت تغذيه مصنوعي از روش هاي كرت بندي و پخش سيلاب مي توان استفاده نمود.           در محدوده مورد مطالعه در حوالي كال خواجه گندي و دره عشق آباد وجود چشمه ها با دبي نسبتا” بالا شرايط را براي تغذيه مصنوعي در بالادست اين چشمه ها مهيا نموده است.           با توجه به اينكه چشمه هاي محدوده روستاي بلغور و كال خواجه گندي بر روي رسوبات آبرفتي و شوريجه قرار گرفته اند بنابراين جهت انجام پروژه هاي تغذيه مصنوعي از روش بندسار و خوشاب در بالادست اين چشمه ها مي توان استفاده نمود.   5-18-3- بررسي مكانهاي مناسب تغذيه مصنوعي           نهشته هاي آبرفتي طرفين رودخانه بلغئور و رسوبات آبرفتي واقع در محل هاي الحاقي آبراهه هاي اصلي منطبق بر زير حوزه ها با اين رودخانه، شرايط مناسبي را جهت تغذيه مصنوعي مهيا ساخته است. در اين صورت جريان پايه (در صورت وجود) و سيلاب هاي فصول مربوطه از طريق اين نهشته ها و رسوبات آبرفتي،‌ نفوذ يافته و تغذيه بيشتر منابع محدود آب زيرزميني موجود در مخازن آبرفتي را قوت مي بخشد.           از طرفي ، پخش سيلاب علاوه بر افزايش پتانسيل آبي سفره هاي كوچك آبرفتي، در مهار سيلاب ها و كاهش خسارات ناشي از آن موثر است. و با توجه به زمان برداشت نمونه ها، وقوع سياب در محدوده روستاي بلغور و آبراهه اصلي بلغور باعث مسدود شدن و از بين رفتن برخي چشمه ها شده است. اما به لحاظ گسترش و وسعت محدوده ها انجام تغذيه مصنوعي محل مناسبي در زير حوزه هاي بلغور وجود ندارد. در نتيجه امكان تغذيه مصنوعي به صورت پخش سيلاب منتفي است (البته تغذيه رسوبات آبرفتي مذكور به طور طبيعي انجام مي گيرد) منطقي است كه با ايجاد برخي اقدامات اجرايي آبخيزداري از قبيل چكدم (سدهاي رسوبگير)،‌ توري سنگي و غيره امكان تغذيه نيز وجود دارد.           با اين وجود ، مكان هاي مناسب جهت تغذيه و يا مهار آب از طريق سدهاي كوچك و بندهاي خاكي، منطبق بر مناطق با نفوذپذيري زياد محدوده مطالعاتي مي باشد. همچنين با توجه به عمليات صحرايي محدوده مورد مطالعه و بررسي هاي مقدماتي زيرحوزه ها، احداث بندخاكي در خروجي زير حوزه هاي B4 , B’1 , B’5 , B1 پيشنهاد مي گردد. با احداث و بهره برداري بند خاكي ميتوان سيلاب زيرحوزه را كنترل و بهره برداري نمود. از طرفي، تغذيه مصنوعي از طريق بستر مخزن بند خاكي صورت مي گيرد كه در جهت غناي آب زيرزميني زير حوزه هاي پائين دست و همچنين حوزه آبخيز سيج و آن گامي موثر مي باشد.           همچنين در صورت اجراي چنين بند خاكي، چشمه هايي به صورت نشتي در پائين دست بند ظهور مي يابد بنابراي ميتوان اينگونه مطرح نمود كه سيلاب هاي بلااستفاده مهار گرديده و سپس به صورت كنترل شده اي از طريق چشمه هاي نشتي مورد بهره برداري قرار مي گيرد.   5-19- بررسي كيفي منابع آب زيرزميني           آماربرداري كيفي منابع آب زيرحوزه ها بيشتر معطوف به چشمه ها و چاههايي است كه با توجه به قضاوت كارشناسي، احتمال آلودگي هاي ناشي از منابع مختلف (به خصوص انساني) وجود داشته است. نمونه هاي برداشت شده حداكثر با تاخير زماني 24 ساعته (و درمواردي خاص 48 ساعته) جهت آناليز شيميايي يون هاي غالب به آزمايشگاه انتقال يافته است. نتايج آنانليز يون هاي غالب، به لحاظ مصارف شرب و كشاورزي و همچنين تيپ آب، بااستفاده از دياگرام شولر (Schoeller) و ويكلوكس (Wilcox) مورد بررسي قرار گرفته است. اين نتايج در قسمت پيوست ارائه شده است.           به طور كلي، با توجه به مشخصات فيزيكي چشمه ها از قبيل رنگ ، بو ، فره و طعم و غيره عمده چشمه ها داراي كيفيت خوب مي باشد و محدوديت هاي خاصي را جهت مصارف كشاورزي، دامداري و شرب ايجاد نمي نمايد. با اين وجود از چشمه هاي فرنگي به لحاظ قرار گرفتن در پائين دست روستا و احتمال خطر آلودگي آب آنها نمونه برداري صورت گرفت.           همچنين از آب اين چشمه ها جهت استحمام اهالي روستا استفاده مي شد، لذا جهت بررسي كيفيت آب آنها نمونه آب برداشت شد.           با توجه به تغيير رنگ آب چشمه رحيمي و جمع آوري اين آب در منبع بالادست روستا و انتقال آن به روستا جهت شرب بنابراين از اين چشمه نيز نمونه برداري صورت گرفت.           از چشمه هاي قاراقاش در زيرحوزه B 2 نيز تنها يك نمونه آب جهت بررسي كيفيت آب چشمه هاي كارستيكي كه از شيل و آهكهاي مزدوران سرچشمه گرفته بودند برداشت شد.           با توجه به اينكه از آب چشمه هاي خوجه نيز جهت شرب و شستشو و مصارف عمومي استفاده مي شد از اين چشمه ها نيز يك چشمه برداشت گرديد و سه نمونه آب چشمه هاي اول يوتان ، دويه چشمه و اردلان نيز بعلت تغيير رنگ و كييت ناشي از سيلاب به وقوع پيوسته در منطقه جهت آناليز شيميايي برداشت گرديد.           با توجه به قرار گرفتن چاه هاي منطقه در داخل منازل اهالي روستا و عدم همكاري اهالي نمونه برداري از آب اين چاهها صورت نگرفت اما ميتوان در مجموع آب محدوده روستا را نسبتا”‌خوب عنوان نمود و چون آب اين چاهها جهت مصرف كشاورزي بهره برداري مي شد بنابراين حساسيت زيادي نسبت به بررسي آناليز شيميايي نمونه آب چاهها نشان داده شد.           نتايج آناليز شيميايي برخي نمونه هاهي آب حوزه مورد نظر بصورت پيوست در قسمت ضمايم ارائه شده است.   5-19-1- كيفيت آب از نظر كشاورزي           معمولا” براي طبقه بندي آب آبياري در ايران از دو روش آزمايشگاه شوري خاك آمريكا (دياگرام ويكلوكس) و روش دانشگاه كاليفرنيا (FAO) استفاده مي شود. در اينجا از دياگرام ويلكوكس استفاده شده است، كه در اين روش آب آبياري از نظر شوري و قليائيت به چهار كلاس به شرح زير تقسيمبندي مي شود: C1 – زيانهاي نانشي از شوري كم است. C2 – زيانهاي ناشي از شوري متوسط است. C3 – زيانهاي ناشي از شوري زياد است. C4 – زيانهاي ناشي از شوري خيلي زياد است. S1 – زيانهاي ناشيي از سديم كم است. S2 – زيانهاي ناشي از سديم متوسط است. S3 – زيانهاي ناشي از سديم زياد است. S4 – زيانهاي ناشي از سديم خيلي زياد است . زيانهاي ناشي از شوري و قليائيت (سديم):           در اين روش با استفاده از هدايت الكتريكي (E  C) و نسبت جذب سديم (SAR) مشخص مي شود. نمودار مربوط به نمونه هاي برداشت شده در شكل     نشان داده شده است. اين نمودار نشان مي دهد كه در تمام نمونه ها آب از نظر آبياري C   2 – S 1 (شوري متوسط – قليائيت كم) بوده و جهت كشاورزي مطلوب مي باشد.
+ نوشته شده در  یکشنبه سیزدهم اسفند 1385ساعت 18:56  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 
/* /*]]>*/ -19-2- كيفيت آب از نظر شرب           براي طبقه بندني آب شرب از دياگرام شولر استفاده شده است . در اين دياگرام بر اساس مقادير كلسيم (Ca++) ، منيزيوم (Mg++) ،‌مجموع يونهاي سديم و پتاسيم (Na+ + K+) ،‌كلر (Cl-) ،‌ يون سولفات (SO4--) ،‌بي كربنات (HCO3-) ،‌كل مواد جامد ( T . D. S) و كل سختي (TH) كيفيت آب به شش كلاس به شرح زير تقسيم بندي شده است:‌ 1 – خوب                           4  – بد 2 – قابل قبول                       5 – موقتا” قابل شرب 3 – نامناسب                         6 – غيرقابل شرب           نمودارهاي مربوط به كيفيت آب شرب در شكل هاي         نشان داده شده است. كيفيت آب كليه نمونه ها از نظر شرب مطلوب و در كلاس يك (خوب) قرار مي گيرد.   5-19-2-1- ويژگيهاي آب آشاميدني     5-20- ارزيابي هيدروژئولوژيكي منطقه مورد مطالعه           خصوصيات هيدروديناميكي ذخاير سازندهاي آهكي داراي سيستم هاي درزه و شكستگي به منظور شناخت پتانسيل آبي از اهميت بسزايي برخوردار است. متاسفانه امروزه بجاي توسعه مطالعات و بررسي هاي هيدروژئولوژيكي و اجراي راه حل هاي ممكن (در جهت تقويت سفره هاي آبرفتي) عمدتا” سعي به دنبال كشف منابع آبي جديد مي باشد.           اين منابع آب جديد مانند استحصال آب از سفره هاي كارستي و سازندهاي سخت ، به تعبير هيدروليكي جدا از منابع آب سفره هاي آبرفتي نمي باشد و نبايستي آنها را جزء‌منابع آب جديد به حساب آورد.           در نتيجه بررسي هاي هيدروژئوليكي سازند مزدوران و شناخت پتانسيل آبي آن  به منظور نياز آبي حال و آينده ضروري به نظر مي رسد.           ازند مزدوران به لحاظ آهكي بودن و انحلال پذيري آن قابل توجه بوده و نقش مهمي در ذخيره منابع آب سازندي دارد . از طرفي به دليل وجود لايه هاي با ليتولوژي سيلت استن ، شيل و ماسه سنگ (سازند شوريجه) كه داراي نفوذپذيري كم مي باشد، اهميت سيستم ذخيره آب زيرزميني كاهش يافته است.           در قسمت جنوبي روستاي بلغور و در زير حوزه هاي انتهايي منطقه در محل رخنمون واحد 1 سازند مزدوران ( J1mz) حاشيه چپ رودخانه بلغور ، چشمه ها به صورت نشتي مشاهده مي شوند. اين چشمه ها داراي دبي مثعر (كم تا زياد)‌هستند. از طرفي ،‌حاشيه راست رودخانه فاقد اين نوار نشتي مي باشد.           با توجه به نقشه زمين شناسي و بازديد منطقه ، رخنمون و گسترش اين واحد، در اين قسمت به سمت رودخانه جلوتر آمده و توسط رسوبات آبرفتي پوشش داده نشده است. اما در ساير نقاط آبرفت رخنمون اين واحد را پوشانده است.           بنابراين هر چند اين قسمت از آبرفت منطقه در تراز ارتفاعي كمتر از نواحي بالاتر است ولي با توجه به وضعيت نشتي بودن حاشيه چپ رودخانه ميتوان بيان داشت كه جريان ورودي آب زيرزميني سازند مزدوران يك آبرفت اين ناحيه را تغذيه مي نمايد (عكس    ). بنابراين به منظور توسعه منابع آبي منطقه و نياز آبي آن، پتانسيل بالقوه منابع آب سازند مزدوران يك در اين قسمت قابل توجه است.           البته با بررسي دقيق سيستم درزه و شكستگي و مطالعات هيدروشيمي در خصوص شناخت رفتار كمي و كيفي برخي از اين چشمه ها در طي يك دوره زماني مشخص، صحت ارزيابي هيدروژئولوژيكي قطعي مي باشد.           آبرفت ههاي كم ضخامت ولي با نفوذپذيري زياد كه در محل تلاقي آبراهه هاي اصلي زيرحوزه ها با رودخانه اصلي و در طرف رودخانه بلغور وجود دارد، به دليل گسترش كم و ضخامت ناچيز غيراشباع آبرفت، به لحاظ ذخاير آبرفتي قابل توجه نمي باشد.   5-21- نتيجه گيري و پيشنهادات           با توجه به گزارش زمين شناسي و ژئومرفولوژي و بازديد صحرايي و ارزيابي هيدروژئولوژيكي منطقه نتايج حاصله همراه برخي پيشنهادات لازم اشاره مي گردد. 1 – باتوجه به رخنمون بالا و نفوذپذير نسبتا” بالاي سازند مزدوران 1 و 3 (عمدتا” آهك سخت و متراكم) و از طرفي انحلال پذيري و خاصيت كارستيكي آن، پتانسيل ذخيره سازي منابع آب زيرزميني اين سازند با اهميت مي باشد. 2 – آب زيرزميني يكي از عوامل مهم ناپايداري توده هاي لغزشي منطقه مي باشد. بنابراين بايستي به شيوه هاي موثر،‌زهكشي آب زيرزميني توده ها و تثبيت پايداري دامنه ها انجام گيرد. در اين ميان، باتوجه به عملكرد آبهاي سطح الارضي در ايجاد و توسعه گالي ها (عكس     ) تا حدودي زهكشي طبيعي آب زيرزميني از طريق گالي هاي موجود صورت مي گيرد. اين موضوع در زيرحوزه هاي B’ , B1 , B’6  مشاهده مي شود. 3 – باتوجه به وسعت و ضخامت رسوبات آبرفتي محدوده روستاي بلغور ميتوان گفت مخزن ذخيره آبرفتي منطقه تحت عنوان سفره آب زيرزميني با عمق خيلي كم وجود دارد. اما در حناجين رودخانه بلغور اين وسعت كمتر شده و سفره اي تحت عنوان سفره آب زيرزميني نداريم. 4 – باتوجه به حجم جريان پايه و سيلاب زيرحوزه ها، مناطق مستعد تغذيه مصنوعي به دليل كوهستاني بودن منطقه وجود ندارد. تنها تغذيه طبيعي اين جريان ها از طريق بستر نفوذپذير امكان دارد. 5 – به دليل رخنمون هاي قابل توجه سازند شوريجه ، جريان هاي پايه سطحي و جريان هاهي سيلابي به لحاظ كيفيت قابل قبول تغذيه ، داراي محدوديت مي باشد. زيرا سازندها واحدهاي مزبور كه نقش جمع آوري سيلاب را بر عهده دارد، از نظر ايجاد آلودگي محدوديت ساز است. بنابراين ضروري است كه به شيوه هاي متداول اثرات منفي اين نوع ليتولوژي ها بر كيفيت آبهاي سطحي و سپس زيرزميني برطرف گردد. 6 – به لحاظ الودگي منابع سطح الارضي و تحت الارضي منطقه ميتوان گفت كه منابع آلودگي زمين شناسي (رخنمون واحد شوريجه) و انساني (نفوذ فاضلاب هاي خانگي روستاي بلغور)، كيفيت آبهاي سطحي و زيرزميني را تحت تاثير قرار مي دهد. زيرا سرانجام دفع فاضلاب هاي خانگي، نفوذ به آب زيرزميني است و ضمن حركت در جهت جريان آب زيرزميني، به آبهاي نشتي كف و حاشيه چپ رودخانه بلغور مي رسد. بنابراين پيشنهاد مي گردد كه دفع فاضلاب خانگي اين روستا از طريق دفع سيستم چاه هاي جذبي مهار گردد. 7 – پيشنهاد مي گردد جهت حفظ حريم چشمه ها به خصوص چشمه هاي قابل شرب محدوده مورد مطالعه، طرح ريزي زير حوزه ها در مطالعات تلفيق مورد بررسي دقيق قرار گيرد.   منابع مورد استفاده براي گزارش آب زيرزميني حوزه بلغور مشهد   1 – گزارش آبهاي زيرزميني حوزه بايگ تربت حيدريه ، شركت خدمات آب و خاك خراسان، 44 صفحه . 2 – كردواني . پرويز، 1370 ، ژئوهيدرولوژي ، انتشارات دانشگاه تهران. 3 – مطالات هيدرولوژي حوزه سد كارده ، طرح مديريت منابع طبيعي ، اداره مطالعات و هماهنگي ، 1373. 1-    گزارش آبهاي زيرزميني حوزه خادمانلو درگز، شركت خدمات مهندسي آب و خاك خراسان، 50 صفحه. 2-     گزارش آبهاي زيرزميني حوزه اردقان اسفراين ،‌شركت خدمات مهندسي آب و خاك خراسان، 30 صفحه. 3-     وزارت نيرو (1367) ، معيارهاي كيفي آب آشاميدني ، دفتر فني ، نشريه شماره 6 ، 80 صفحه. 4-      عودي . قاسم (1373) ، كيفيت آب آشاميدني ، انتشارات محقق ، مشهد ، 147 صفحه.
+ نوشته شده در  پنجشنبه دهم اسفند 1385ساعت 18:56  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 
 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو وبلاگ
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ

نوشته های پیشین
بهمن 1387
آذر 1387
آبان 1387
شهریور 1387
خرداد 1387
اردیبهشت 1387
فروردین 1387
دی 1386
آذر 1386
آبان 1386
مهر 1386
شهریور 1386
مرداد 1386
تیر 1386
اردیبهشت 1386
فروردین 1386
اسفند 1385
بهمن 1385
دی 1385
تیر 1385
دی 1384
آذر 1384
مهر 1383
آرشیو موضوعی
زمین شناسی نفت Petroleum Geology
The texture of sediments
رادکان
تحليل رواناب سطح شهر مشهد به کمک تصاویر ماهواره ای
بنتونیت bentoniteچیست؟کاربردها و...
قنات چیست ؟ فواید -اشکال و روشهای حفر قنات
درآمدی بر آب شناسی(hydrogeology)
گسله کواترنری شمال مشهد
ژئوتوریسم در استان های خراسان
تصاویر میکروسکوپی از کانی های آندالوزیت واکتینولیت
تصاویر میکروسکوپی از کانی های آنتی گوریت-کلریتوئید
تصاویر میکروسکوپی از کانی کوردیریت
تصاویر میکروسکوپی از کانی کامینگتونیت
تصاویر میکروسکوپی از کانی جدریتgedrite
تصاویر میکروسکوپی از کانی گلوکوفانglaucophane
تصاویر میکروسکوپی از کانی کیانیت
تصاویر میکروسکوپی از کانی اومفاسیت
تصاویر میکروسکوپی از کانی روتیل
دانلود کتاب مقاطع میکروسکوپی
تصاویر برخی از فسیل ها
بررسی کانسار پتاس در منطقه ایلجاق
آسیب پذیری سکونتگاه های روستایی از فعالیت گسل
آب (Water )از چرخه تا موارد استفاده و...
مقاله (بررسی آبخوان آبرفتی دشت بجنورد)
دانلود مقاله مطالعات آب شناسی حوضه آبریز سنگرد
سیل و بررسی وضعیت سیل در کشور
هیدرولیک چاه و بهره برداری از آبهای زیر زمینی
آلودگی آب ها (علل - روش های پیشگیری و...)
روشهای تصفیه آب کدامند؟
مشخصات و ویژگی های فسیل کنيداريا (Cnidaria)
منظور از هیدرولیک چیست؟
گازطبیعی (CNG)از زیر زمین تا پالایشگاه
جايگاه علوم زمين در آيات قرآني
سدها وآب بند ها در ايران از دوران هخامنشي تا کنون
مالاکیت و آزوریت
زمین شناسی نظامی
طنز(پیامد های زلزله در نقاط مختلف دنیا)
زمينلرزه های سده بيستم و بيست و يکم ثبت شده ایران
مقاله آبهاي زيرزميني حوزه بلغور مشهد
بیوگرافی دکتر امین علیزاده سیوکی
بیوگرافی دکترمحمد قویدل سیوکی
اصول وروش های نقشه برداری کدامند؟
چگونگی شکل گیری بيابان و روش های بيابان زدايي
مفهوم دقیق خشكسالی را بدانیم!
چگونگی تشكيل غار و بررسي آبخوانهاي كارستي
منظومه شمسی کجاست؟
گالری عکس های بسیار زیبا از یخچال های طبیعی
برخی ازساختارهای رسوبیSome Sedimentary Structures
گالری عکس هایی از کرینوئیدها
زمین لرزه یا زلزله چیست؟Earth quake
آب ها وسد های زیر زمینی
مختصری از کانی شناسی
مفهوم- تعریف وانواع گل فشانVolcanic Mud
وضعیت جغرافیایی کشورهای همسایه ایران
آشنایی با دکتر سعید سعادت
پیوندها
کامپیوتر - نرم افزار و.... کلیک کن
بزرگ ترین وبلاگ تست زمین شناسی
وبلاگ زمین شناسی ومعدن
حوادث واخبار ایران وسایر نقاط جهان(بدون سانسور)
اولین کنگره بین المللی زمین شناسی کاربردی ایران
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM